135 vrijwilligers tikken alle 2,6 miljoen woorden van de Statenbijbel over /reageer

135 vrijwilligers tikken alle 2,6 miljoen woorden van de Statenbijbel over

Een digitale versie van de Statenvertaling en van andere oude Bijbeluitgaven is op internet wel te vinden, maar steeds alleen als fotoscan die niet met zoektermen te doorzoeken is.

“Vorig jaar juni vond ik dat het zo niet langer kon”, zegt initiatiefneemster en taalkundige dr. Nicoline van der Sijs. In de media riep zij vrijwilligers op om mee te helpen met het overtikken en verder digitaliseren van de Statenvertaling uit 1637.
“Dat omvangrijke handwerk was nodig omdat tekstherkenningssoftware niet uit de voeten kan met het moeilijk leesbare zeventiende-eeuwse drukwerk.”

Project

Van der Sijs kreeg ongeveer 350 reacties. Uiteindelijk koos ze ervoor om met 135 vrijwilligers aan de slag te gaan. Dankzij de gezamenlijke inspanningen is binnen een jaar de complete tekst van de Statenvertaling, bijna 2,6 miljoen woorden, overgetikt, gecorrigeerd en op internet geplaatst.
Door de onverwacht grote hoeveelheid reacties is het mogelijk geworden om wat inmiddels het ‘Bijbeldigitaliseringsproject’ heet, uit te breiden met andere Bijbelvertalingen uit de vijftiende, zestiende en zeventiende eeuw.

Statenvertaling in cijfers

  • Bijna 2,6 miljoen woorden
  • Bijna 70.000 kanttekeningen
  • De kanttekeningen bevatten gemiddeld 2,5 keer meer woorden dan de Bijbeltekst
  • De meest frequente woorden zijn: ende, de, van, het en in

Tweede druk

De digitalisering van de Delftse Bijbel uit 1477 – het oudste gedrukte Nederlandstalige boek – is intussen ook zo ver klaar dat hij op internet geplaatst kan worden, de Leuvense bijbel uit 1548 wordt nu voor de tweede maal gecorrigeerd en van de Lutherse bijbel uit 1648 is de eerste correctie begonnen.

Andere Bijbels zoals de Deux-Aesbijbel uit 1562 en de Liesveltbijbel uit 1526 zullen volgen. Verder wordt er gewerkt aan de digitale versie van de tweede druk van de Statenvertaling uit 1657.

Lacune

“Voor wetenschappelijk onderzoek biedt deze digitale verzameling Bijbels tal van nieuwe mogelijkheden”, vertelt Van der Sijs. “Met name het taalkundig onderzoek naar de geschiedenis van het Nederlands kan er enorm van profiteren.

De Bijbelvertalingen dateren uit de tweede helft van de vijftiende eeuw tot halverwege de zeventiende eeuw, een periode waaruit maar weinig tekstbestanden beschikbaar zijn en waarin ook de historische woordenboeken een grote lacune vertonen; wat er wél is, zijn voornamelijk literaire teksten uit de eerste helft van de zeventiende eeuw. De verzameling Bijbelteksten, het ‘Bijbelcorpus’, vormt hier een welkome aanvulling op, en kan onze kennis van de ontwikkeling van de Nederlandse standaardtaal danig uitbreiden.”

Speurwerk

Links

De Digitale Statenvertaling 1637 is toegankelijk op de websites van

De vormgeving en zoekmogelijkheden verschillen per website. Op de website van het Nederlands Bijbelgenootschap staan de facsimileafbeeldingen van de oorspronkelijke tekst die gebruikt zijn voor het maken van de transcriptie.

Van der Sijs: “Op basis van de frequentie van woordvormen en lemma’s in het Bijbelcorpus kan er een spellingchecker of een spellinglijst worden samengesteld ter controle van weer andere teksten uit de vijftiende, zestiende en zeventiende eeuw, en als hulpmiddel bij het scannen van teksten uit die periode.

De eerste resultaten van speurwerk in het Bijbelcorpus bewijzen al dat onderzoekers er nog veel plezier aan kunnen beleven, en dat het materiaal ook praktische toepassingen in woordenboeken en woordenlijsten kan krijgen. Uiterst interessant voor zowel taalkundig als theologisch onderzoek is de mogelijkheid die de website van het Nederlands Bijbelgenootschap biedt om de verschillende oude en moderne Bijbelvertalingen naast elkaar te zetten en met elkaar te vergelijken.”

In een artikel in het juninummer van Onze Taal gaat Van der Sijs in op de totstandkoming van het project en onder andere de eerste resultaten van onderzoek aan het digitale bestand van de Statenvertaling.

auteur: Steven Hagers

Reageren via Facebook

Reacties

Over Universiteit Leiden

Universiteit Leiden