24-uursritmen invloedrijker dan we dachten /1 reactie

24-uursritmen invloedrijker dan we dachten

De genen die de biologische klok aansturen, beïnvloeden de kans op depressieve verschijnselen sterk, ondekten prof.dr. Joke Meijer en haar researchgroep. Hun onderzoek naar de biologische klok en 24-uursritmen werpt steeds meer licht op maatschappelijke en medische vragen.

Meijers devies: de biologische klok moet niet in isolatie moet worden bestudeerd, maar in interactie met de rest van de hersens en met de buitenwereld.

Hormoonspiegels

Voordat ’s ochtends de wekker gaat, begint ons lichaam zich al voor te bereiden op de naderende dag. Bloeddruk en temperatuur gaan omhoog en verschillende hormoonspiegels, zoals die van cortisol, stijgen. Dat is het werk van onze biologische klok, die een anticiperende werking heeft en in het hele lichaam processen in gang zet. Biochemisch is iemand ’s ochtends letterlijk ‘een ander mens’ dan ’s avonds.

Hartaanvallen

Zo treden zeven van de tien hartaanvallen op tussen 6.00 en 10.00 uur ’s ochtends, en is de kans op een astma-aanval ’s nachts honderd maal zo groot als overdag

De gevolgen daarvan zijn groot. Ook ziektebeelden vertonen bijvoorbeeld een 24-uurs patroon. Zo treden zeven van de tien hartaanvallen op tussen zes en tien uur ’s ochtends, en is de kans op een astma-aanval ’s nachts honderd maal zo groot als overdag.
Een recente hypothese is dat geneesmiddelen op het ene moment van de dag een sterker effect hebben dan op het andere. Die hypothese lijkt bevestigd te worden. Toediening van medicijnen tegen eierstok- en darmkanker op het juiste moment van de 24-uurscyclus heeft al geleid tot een sterke vermindering van bijwerkingen, meldt Meijer.

Depressies

Een veelbelovend onderzoeksterrein is de relatie tussen de werking van de biologische klok en depressies. Dat er een verband is tussen endogene depressies en de werking van de biologische klok is al tientallen jaren bekend. Bij depressieve patiënten is een groot aantal ritmen in het lichaam verstoord, en negentig procent van hen heeft slaapstoornissen. Maar sinds in 2007 verschillende genen zijn geïdentificeerd die de biologische klok aansturen, kan onderzocht worden of er echt een oorzakelijk verband is tussen stoornissen in 24-uursritmen en depressiviteit. Het is een onderzoekslijn die Meijer verder wil uitwerken. Haar onderzoeksgroep heeft recent al aangetoond dat klokgenen de kans op depressieve kenmerken sterk beïnvloeden.

Slecht slapen

Dat ouderen ’s nachts slecht slapen komt niet doordat zij overdag vaak in slaap vallen. Het omgekeerde is ook niet waar: dat ze overdag veel slapen door het slaaptekort dat ze ’s nachts oplopen. De oorzaak is fysiologisch, weet Meijer nu: de signalen van de biologische klok om ’s nachts in slaap te vallen en om overdag wakker te blijven, vlakken af bij oudere mensen. Ze hoopt dat haar onderzoek naar de communicatie tussen de verschillende klokcellen zal leiden tot een betere aanpak van deze problemen.
Oudere werknemers ondervinden ook meer nadelige gevolgen van ploegendiensten dan jongere, voor wie ploegendiensten ook al een risico voor de gezondheid vormen.

Zeealg

De biologische klok is een klompje van 20.000 zenuwcellen in de hypothalamus. De klok is heel vroeg in de evolutie ontstaan als aanpassing aan gevolgen van de draaiing van de aarde om zijn eigen as en om de zon. Een eencellige, lichtgevende zeealg ontwikkelde hem. ’s Nachts leeft deze alg aan het zeeoppervlak, maar voor zonsopgang neemt hij, gewaarschuwd door zijn biologische klok, de wijk naar de diepte, omdat hij de ultraviolette zonnestralen niet kan verdragen.