Creative Commons: auteursrecht voor het Internet-tijdperk /5 reacties

Afgeleide werken

De uitdrukking “afgeleid werk” is juridisch jargon voor een bewerking of uitbreiding van een origineel. Voorbeelden van een afgeleid werk zijn een vertaling, een muziekschikking (arrangement), een toneelbewerking, een literaire bewerking, een verfilming, een mix, een opname, een kunstreproductie, een verkorte versie of een samenvatting.

Een Creative Commons-licentie kan het maken van afgeleide werken verbieden, of juist toestaan. Als het toegestaan is, is dat soms onder de “gelijk delen” beperking. Maar in alle gevallen moet duidelijk worden aangegeven dat het een afgeleide versie is en wie de maker is van het origineel.

Het opnemen van het werk in een verzamelbundel, bloemlezing of encyclopedie is overigens geen afgeleid werk. Verzamelen of bloemlezen mag dus altijd, ook van werken waarbij afgeleide werken maken verboden is.

Gelijk delen

Wie het maken van afgeleide werken toestaat, kan dat doen onder de “gelijk delen” beperking. Die houdt in dat het afgeleide werk verplicht onder dezelfde Creative Commons-licentie moet worden uitgebracht. Op die manier komt het afgeleide werk ook weer beschikbaar voor iedereen. Het achterliggende idee is het laten groeien van de hoeveelheid beschikbare Creative Commons-werken.

Programmeurs doet dit wellicht denken aan de copyleft bepalingen uit de GPL open source licentie, waarbij de verplichting geldt om software die afgeleid is van GPL software, ook weer als open source te publiceren.

Ook de beperking van “gelijk delen” geldt alleen voor afgeleide werken. Een verzameling of bloemlezing hoeft dus niet onder een Creative Commons-licentie te worden uitgebracht als op één van de delen de beperking “gelijk delen” van toepassing is.

Wettelijke uitzonderingen blijven gelden

De auteurswet bepaalt dat citeren geen inbreuk is op het auteursrecht. Ook uit een Creative Commons-werk mag je dus gewoon citeren, ongeacht de Creative Commons-licentie op het werk. Natuurlijk moet je je dan wel houden aan de eisen voor een geldig citaat: bronvermelding en niet meer dan nodig voor het doel van het citaat.

Ook andere uitzonderingen op het auteursrecht blijven gewoon geldig. Een kopie voor eigen oefening, studie of gebruik mag je dus altijd maken bijvoorbeeld. Zo’n kopie is dan niet onderworpen aan de licentie, mits hij maar uitsluitend voor eigen gebruik wordt ingezet. Wie zo’n kopie verspreidt, zit alsnog aan de licentie vast.

Zelfs een computer snapt het

Omdat Creative Commons-licenties gestandaardiseerde regels stellen, kunnen deze regels in een machine-leesbare vorm worden opgeslagen. Daarmee zijn ze volledig automatisch te verwerken. Zo biedt Yahoo! bijvoorbeeld een Creative Commons-zoekmachine waarmee de gebruiker kan aangeven wat hij met het werk wil gaan doen. In de zoekresultaten worden dan alleen werken getoond met de gewenste licentievoorwaarden.

Als je de Creative Commons licentie-kiezer gebruikt, krijg je automatisch de bij de licentie horende machine-leesbare code om dit mogelijk te maken.

Toepassen van Creative Commons licentie

Een werk onder een Creative Commons licentie publiceren is heel eenvoudig. Kies de gewenste licentie uit de lijst op de CC site, of gebruik de licentie-kiezer om de meest passende licentie te vinden. Plaats vervolgens op of bij het werk een tekst als “Sommige rechten voorbehouden” of “Dit werk is beschikbaar onder een Creative-Commons licentie”, en link deze tekst naar de betreffende licentie. Vermeld jezelf ook als auteur. Dat is alles! Er is geen copyright-teken of moeilijke juridische frase nodig.

De Creative Commons-site biedt naast de juridisch bindende versie van de licentie ook een “voor mensen leesbare” tekst. De meeste mensen linken naar deze tekst, zodat een gebruiker in één oogopslag kan zien waar hij aan toe is. In een geval van twijfel kan er een advocaat of bedrijfsjurist bijgehaald worden die dan door kan klikken naar de volledige versie.

Andere afspraken

Wie een werk onder een Creative Commons-licentie aanbiedt, mag later nog best andere afspraken maken met mensen die (om wat voor reden dan ook) moeite hebben met de Creative Commons-licentiebepalingen. Een fotograaf kan bijvoorbeeld zijn foto’s publiceren met de beperking dat commercieel gebruik niet toegestaan is, en een betaalde licentie onderhandelen met een commercieel bureau.

Handhaving

De maker van een werk is zelf verantwoordelijk voor controle op de naleving en het desnoods voor de rechter slepen van mensen die de licentie te buiten gaan. De organisatie Creative Commons stelt de licentieteksten beschikbaar, maar houdt zich niet bezig met handhaving.

Creative Commons-licenties zijn weliswaar relatief nieuw, maar er is geen reden om bang te zijn dat Creative Commons-licenties niet rechtsgeldig zijn. Je kunt als licentiegever en -nemer zo ongeveer alles afspreken wat je wilt dat er gebeurt met het werk, en wat daar tegenover moet staan. Er is juridisch niets bijzonders aan Creative Commons-licenties.

In de enige Nederlandse rechtszaak over een Creative Commons-werk had de rechter geen enkele twijfel over de bindendheid van de licentie. Dit betrof een viertal foto’s van Adam Curry op Flickr. Bij de foto’s stond “This photo is public” en een verwijzing naar een Creative Commons-licentie die commercieel gebruik verbood. Hooguit, zo oordeelde de rechter, zou je op het verkeerde been gezet kunnen worden door die tekst “This photo is public”, maar je hoort bij twijfel navraag te doen bij de maker. En bovendien had je met een simpel aanklikken van de tekst “sommige rechten voorbehouden” meteen kunnen zien wat wel en niet mocht.

Welke licentie moet ik nu kiezen?

Door een Creative Commons-licentie te gebruiken, nodig je anderen uit je werk te publiceren en te verspreiden. De keuze voor de best passende Creative Commons-licentie hangt af van twee vragen: mogen anderen het werk wijzigen, en wil je commercieel hergebruik toestaan?

Met name die laatste vraag is een lastige. Wie zijn werk gratis op Internet zet, is in eerste instantie niet snel geneigd commercieel hergebruik toe te staan. Maar bekijk het eens van deze kant: ga je ook werkelijk een bedrijf aanklagen als het je werk in boekvorm uitgeeft, of je foto in de krant zet? Als het antwoord nee is, dan kun je je afvragen wat zo’n verbod voor praktische waarde heeft.

Het betekent wel dat je als auteur op zoek moet naar een andere manier om geld te verdienen met je werk. Maar is dat niet juist de uitdaging die Internet biedt aan creatievelingen?

Reageren via Facebook

Over Arnoud Engelfriet

Arnoud Engelfriet (1974) is ICT-jurist, octrooigemachtigde en informaticus. Na negen jaar bij de octrooiafdeling van Philips begint hij per 1 juli 2008 als partner bij juridisch adviesbureau ICTRecht. Op zijn website Iusmentis publiceert hij over softwarelicensering en internetrecht. Arnoud blogt ook over internetrecht. In 2009 hoopt hij zijn master informatierecht aan de Universiteit van Amsterdam af te ronden.