De schone stad bestaat, kijk maar naar Stockholm /2 reacties

Zwavelproductie

De ethanol die SL gebruikt, komt voor de helft uit de zwavelproductie en voor de helft uit suikerriet dat wordt verbouwd in Brazilië. Maar Zweden bouwt aan installaties om steeds meer ethanol zelf te gaan maken. In een experimentele fabriek in Noord-Zweden wordt ethanol vervaardigd uit houtzaagsel. In 2009 moet de fabriek op proef draaien.

Geen kernenergie

Houtoverschotten uit de papierindustrie zijn de grondstof voor ethanolEen van de handelaren die ethanol leveren, is het Zweedse Talloil. Dat bedrijf probeert een grote speler te worden in de internationale oliehandel. ‘We ontwikkelen een systeem om uit houtoverschotten uit de papierindustrie biomassa te maken dat tot ethanol is om te vormen’, vertelt Tomas Kaberger, hoogleraar innovatieve technieken en vicedirecteur Ontwikkeling van Talloil. ‘Houtsnippers en takken hebben we in overvloed in onze bossen.’

Bijna vijfentwintig procent van de energiebehoefte in Zweden wordt op dit moment al gedekt door ethanol. Onder meer in de stadsverwarming, die veel zijn gebouwd in grote steden als Stockholm en Gotenborg. Zweden is per hoofd van de bevolking de grootste gebruiker van duurzaam ethanol in de wereld. ‘Dat komt ook door de oliecrisis in de jaren zeventig’, zegt Kaberger. ‘Daardoor is al jarenlang op grote schaal geïnvesteerd in olie-onafhankelijke technologieën, zoals biobrandstoffen uit houtpulp.’

Grootste gebruiker

Zweden was per hoofd ook de grootste gebruiker van kernenergie in de wereld. ‘Daar willen we helemaal van af’, zegt Kaberger. ‘Uit Fins onderzoek blijkt dat kernenergie op de lange duur niet rendabel is. De werkelijke kosten van opslag van kernafval en de veiligheid van reactors zijn veel te hoog.’ Om de recente sluiting van een kernreactor in Zweden te compenseren, is tussen 2001 en 2005 het gebruik van ethanol met 250 procent gestegen.

In Stockholm draait negentig procent van de stadsverwarming op uit biomassa gestookt brandstof, ethanol of biogas. ‘In Zweden is er geen landbouwgrond nodig om bio-energie op te wekken’, denkt Kaberger. ‘Wij willen vooral restproducten uit de houtindustrie gaan gebruiken en bouwen daarvoor een centrale in het noorden van het land.’ Verder gebruiken de Zweedse elektriciteitscentrales ook direct houtpulp om mee te stoken. Na enige droging is de energiedichtheid van houtpulp zelfs hoger dan die van kool. Het gebruik van ethanol levert in Zweden voorlopig nog een belastingvoordeel op. Maar dat zal wel veranderen, verwacht Kaberger. ‘Dan blijft over dat duurzaam geproduceerd ethanol schoner is en in sommige gevallen beter prestaties geeft.’

Brazilië de baas

Stockholm loopt in Europa voorop met de plannen om de energievoorziening duurzamer te maken. Geen stad investeert centraal op een vergelijkbare grote schaal. De ambities van Stockholm zijn een onderdeel van een regeringsplan om het land in 2020 volledig onafhankelijk te laten zijn van aangekocht aardolie uit instabiele landen.

Maar een massale overstap op ethanol is wat dat betreft niet in alle opzichten ideaal, erkent oliehandelaar Kaberger. ‘Voor Zweden is het nog steeds goedkoper om biomassa in te kopen in Brazilië in plaats van in Zweden zelf. De omgekeerde wereld.’ De kosten om een ton biomassa te halen met een vrachtauto 200 kilometer noordelijker, zijn twee keer duurder dan om het met een schip een paar duizend kilometer verderop te halen. ‘Als we niet oppassen zijn we straks niet langer afhankelijk van de olielanden, maar krijg Brazilië een vergelijkbare controle over ons.’

Ook een probleem is dat over de gezondheidseffecten van ethanol nog niet veel bekend is. Er zijn aanwijzingen dat de uitstoot van motoren op ethanol meer extreem schadelijke deeltjes zoals aldehyden geeft (zie kader).

Ruimtebeslag

Een ander nadeel is dat in veel gevallen de productie van biomassa gepaard gaat met een groot ruimtebeslag. De Verenigde Naties presenteerden deze week een rapport over bio-energie. Door het gebruik van biobrandstoffen kan de uitstoot van broeikasgassen weliswaar drastisch verminderen, schrijven de opstellers van het rapport, maar een plotselinge toename in de vraag naar maïs, palmolie en suikerriet om de brandstof uit te winnen, zal zeer zwaar drukken op de wereldreserves van water en vruchtbare landbouwgrond. Het voordeel van het grotere aantal banen in de landbouw zal niet opwegen tegen de hogere voedselprijzen die voortkomen uit een grotere vraag naar landbouwgewassen voor de productie van biomassa en -brandstof.

In Zuidoost-Azië heeft de gestegen vraag naar palmolie al geleid tot grootschalige houtkap in tropische regenwouden. Hetzelfde dreigt te gebeuren in Brazilië. ‘Het suikerriet voor de ethanolproductie wordt daar nog in het zuiden verbouwd,’ zegt Kaberger. ‘Maar met de toenemende vraag neemt het risico toe dat tropische grond daarvoor in gebruik genomen zal worden. Voor de productie van biobrandstoffen heb je nu eenmaal hectares nodig.’ In Zweden, vijftien keer groter dan België en evenveel inwoners, hebben ze daar genoeg van.

Reageren via Facebook

Over Marco van Kerkhoven

Marco van Kerkhoven is bioloog, journalist en onderzoeker bij het Kenniscentrum Communicatie en Journalistiek van Hogeschool Utrecht. Hij doet promotieonderzoek naar nieuwe media businessmodellen.