Tweet

'Dit kabinet voert helemaal geen innovatiebeleid' /2 reacties

Knip

Ook de overheidsfinanciering van universitair onderzoek moet volgens Nooteboom eens goed onder de loep genomen worden. ‘Je hoort steeds dat men meer via de tweede geldstroom wil laten lopen, dus via NWO’, zegt hij. ‘Helaas is het proces waarmee het geld daar verdeeld wordt, lamentabel. Twee van de gehanteerde criteria, vernieuwing en haalbaarheid, zijn namelijk met elkaar in tegenspraak. Als iets echt vernieuwend is, kun je namelijk nog weinig zeggen over de haalbaarheid. In de praktijk blijkt de haalbaarheid het altijd te winnen.’

Liever zou Nooteboom de geldpot van NWO in twee stukken knippen. ‘Bewezen wetenschappers krijgen bijna ongezien geld. Het gaat al een beetje die kant op, onder meer met de Spinozaprijzen, maar het kan veel meer. Voorstellen van onbewezen wetenschappers moet je uiteraard wel beoordelen, maar doe het dan goed, dat wil zeggen, zorg voor een eenduidig verdeelproces. Helaas zie ik steeds meer themagebonden onderzoek. NWO verzint die thema’s – het is een beetje als met de sleutelgebieden. Die nadruk op schaalvergroting doet afbreuk aan de diversiteit.’

Een voordeel van zo’n knip kan bovendien zijn dat het verdeelproces minder kostbaar wordt. Wetenschappers zijn nu veel tijd kwijt om voorstellen te schrijven en bij NWO is een heel apparaat opgetuigd om ze de beoordelen. Dat komt nog eens boven de beoordelingssystemen vanuit de eerste geldstroom. Al met al gaat er veel geld zitten in controlemechanismes die een goede besteding van de rest van het geld moeten garanderen.

Corruptie

Nooteboom is bang dat dit structurele probleem moeilijk op te lossen is: ‘Het gaat om publiek geld. Dan is het moeilijk te verantwoorden dat je geld geeft aan zaken waarvan je niet weet of ze iets gaan opleveren. Dus bedenkt men criteria, om ingedekt te zijn. Het gevolg is dat de keuze uiteindelijk valt op bestaande vakgebieden, want daar zijn de risico’s kleiner. Als je het verrassende wilt subsidiëren, moet je accepteren dat misschien maar één op de tien projecten iets oplevert. Deze paradox heb ik wel eens naar voren gehaald, maar politici vinden het niet leuk om dit te horen.’

De paradox is overigens een Europees verschijnsel. In de Verenigde Staten, waar de overheid een bescheidener aandeel heeft in de fundamentele research, kunnen nieuwe ondernemers veel eenvoudiger kredieten krijgen, zonder dat zij aan allerlei formele criteria hoeven te voldoen. Daar zou Europa ook een structuur voor moeten creëren.

‘In dit geval is het wel zo dat je heel veel vertrouwen bij de verdeler van het geld legt in plaats van de procedures eromheen’, stelt Nooteboom. ‘Daarmee werk je wel corruptie in de hand. In Europa en zeker in Nederland leggen we graag alles vast. Dat is ons fundamentele probleem. De verrassing en de controle bijten elkaar.’