Duurzaamheid volgens de drie P's, dat is echt onvoldoende /reageer

Duurzaamheid volgens de drie P

“De drie P’s hebben hun beste tijd gehad”, aldus hoogleraar Jan Jonker van de Radboud Universiteit te Nijmegen. Volgens de professor Bedrijfskunde is het tijd voor een geheel nieuw organisatiemodel. Eén dat zich richt op het samen organiseren van duurzaamheid.

Het populaire drie P-concept, waarin People, Planet en Profit centraal staan, is niet langer toereikend, omdat het denkkader geen ruimte biedt voor duurzaamheid. “Het lastige van de drie P’s is dat het conceptueel dwingt te denken in gescheiden werelden”, aldus Jonker tijdens de aanvaarding van zijn ambt in Nijmegen deze maand. “Oplossingen blijven daardoor vaak noodgedwongen oppervlakkig. Door de structuur van de drie P’s komen veel organisatie niet verder dan waterbesparingsplannen, ecologisch verantwoorde kantoormeubelen en natuurlijk de energiezuinige lampen. Alle positieve impulsen van richtlijn ISO 26000 voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen ten spijt.”

Oorzaak ecologische disbalans

Naast het feit dat het organisatieconcept van de drie P’s geen oplossing biedt op het vlak van duurzaam ondernemen, is juist het onderliggende economische model de kernoorzaak van de ecologische degradatie, stelt Jonker. “De kern is tweeledig. Een is een uiterst inefficiënt, zeg maar rustig nonchalant, gebruik van grondstoffen. Eindige grondstoffen waar steeds meer mensen een beroep op doen. Het tweede is dat de sociale en ecologische kosten die dat gebruik met zich meebrengen, niet meegewogen worden in dit model. Die staan met andere woorden niet op de balans.”

Jan Jonker

Bovendien geeft het organisatieconcept alleen maar aanleiding tot het in stand houden van ongelijkheid. “De huidige situatie kan daarom gezien worden als een zichzelf in stand houdende impasse van sub-optimaal georganiseerde duurzaamheid op individueel organisatieniveau. Hoe pijnlijk ook: dat is echt onvoldoende.”

Daarnaast stelt Jonkers dat de status quo meer dan zorgelijk is. “Exponentiële groei leert dat we de komende zestien jaar met een verdubbeling van de wereldeconomie te maken hebben. Dat betekent dat we twee keer zoveel water, olie, ijzererts, kolen en fosfor gaan gebruiken. Tenzij we onze manier van organiseren radicaal veranderen.”

Jonker is van mening dat het de hoogste tijd is voor invloedrijke implementatie van duurzaamheid. Er is immers geen alternatief. “In 1987 verscheen het nu voor velen wereldberoemde Brundtlandrapport Our Common Future, dat duurzaamheid op politieke agenda’s wist te krijgen van de VN en de EU. Nu vijfentwintig jaar later, zijn we nog steeds aan het ontdekken, verkennen en karakteriseren.” Het resultaat van het duurzaamheidsdebat in het afgelopen decennium? In ieder geval geen eenduidige definitie van het begrip. Professor Jan Jonker geeft aan dat deze ook niet nodig is voor de uitdaging van het organiseren van duurzaamheid. Toch verduidelijkt hij de term: “Duurzaamheid is het label op de vaak nog impliciete constatering dat heel veel zaken die we als vanzelfsprekend dachten te mogen beschouwen, schaars zijn geworden.”

Denkverschuiving voor duurzaamheid

Als het huidige gangbare organisatiemodel van de drie P’s niet toereikend is, hoe moet het dan wel? Op welke manier moeten organisaties zichzelf en duurzaamheid organiseren? De hoogleraar pleit voor een ‘denkverschuiving’. “Als organisatie in het leven geroepen zijn om waarde te creëren, dan is het zaak de waarden die er toe doen weer centraal te stellen en dat te organiseren.” Daarvoor dient duurzaamheid als waarde van een organisatie omarmd te worden. Een omslag die een onmogelijke opgave is voor een individuele onderneming. Jonker: “Maar ze zijn niet de enige spelers in het veld. Organisaties maken onderdeel uit van collectieve waarde-ketens. Duurzaamheid organiseren verschuift zo naar organiseren tússen organisaties.”

Voorbeelden van deze nieuwe manier van organiseren zijn er volgens Jonker al in overvloed. De Deense stad Sonderborg die zich met ProjectZero heeft gecommitteerd tot een nul-percentage CO2-uitstoot in het jaar 2029. De duurzame woonwijk BedZED nabij Londen en EVA-Lanxmeer in Culemborg. Maar ook de auto die gemaakt is met enkel duurzaam geproduceerde onderdelen. Zelfs Jonkers interactieve onderzoeksproject Our Common Future 2.0 en bijbehorende uitgave Duurzaam Denken Doen zijn vormen van ‘samenwerkingskunde’. Beide initiatieven hebben hem de elfde positie opgeleverd op Duurzame Top 100 van ‘groene’ Nederlanders van dagblad Trouw.

Organisatie-ecologie

De focus in de samenwerkingsverbanden tussen organisaties zijn de gedeelde waarden en doelen. Bindend is vertrouwen en ambitie en veel minder positie. “Het is daarbinnen dat ik duurzaam organiseren en ondernemen wil verkennen. Ik noem dat een organisatie-ecologie voor duurzaamheid.”

Volgens Jonker kan deze visie gericht op samenwerking en duurzaamheid evenzeer winstgevend zijn. “Vooral wanneer niet-duurzaam ondernemen gewoon te duur wordt en ecologisch verantwoord zaken doen goedkoper. Bijvoorbeeld door middel van het heffen van belastingen.” Willen bedrijven dan nog geen omslag maken, dan hebben ze het aan zichzelf te danken, aldus Jonker. “Die gaan dan namelijk gewoon failliet.”

Reageren via Facebook

Reacties

Over Anke Smits

Anke Smits is neerlandica en tekstschrijver. Kijk voor meer informatie op haar LinkedIn).