Gedachteloos door de supermarkt? /reageer

Gedachteloos door de supermarkt?

Biologisch voedsel is zo natuurlijk mogelijk behandeld, met zo min mogelijk ingrepen. Genetisch gemodificeerd voedsel daarentegen, is zoveel mogelijk aangepast aan de wensen van de mens. Denk aan de rijstsoort met een narcissen-gen, waardoor er meer vitamine-A in zit. In derde wereld landen heerst een groot gebrek aan Vitamine-A, dat blindheid voorkomt. Door deze gemodificeerde rijst naar die landen te exporteren, wordt geprobeerd iets aan dat probleem te doen.

Maar ook gewassen die resistent zijn gemaakt tegen onkruidverdelgers vallen in deze categorie, of zalm die in de toekomst wellicht met een wortelgen is ingespoten, zodat de moten in de supermarkt mooier van kleur zijn. Wat vinden consumenten eigenlijk van deze nieuwe technieken in de voedingsmiddelenindustrie, wil de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) graag weten. Het promotieonderzoek ‘The missing link; the relationship between values and attitudes’ van Ellen Dreezens maakt deel uit van het NWO-project ‘Verantwoorde Voeding’.

Macht

Dr. Ellen DreezensAllereerst onderzocht ze hoe positief of negatief mensen genetische gemodificeerd voedsel enerzijds en biologische voeding anderzijds waarderen. Biologische voeding kwam op een vijfpuntsschaal met 4 als ‘zeer positief’ uit de bus. De andere categorie moest het met een 2,8 doen, wat, vanwege de vele kritische kanttekeningen die ondervraagden maken, toch als ‘licht negatief’ moet worden gekwalificeerd.

Vervolgens werd gekeken welke waarden dezelfde mensen belangrijk vinden. Er bleek, voor het eerst, een rechtstreeks verband aan te tonen tussen de waarden ‘universalisme’ en ‘macht’ en genetisch gemodificeerd en biologisch voedsel. Ellen Dreezens: ‘Wie zich sterk verbonden voelde met de waarde ‘macht’, was voornamelijk positief over genetisch gemodificeerd voedsel. Macht staat gelijk aan controle, dominantie, innovatie. Dat staat haaks op biologische voeding. Wie de waarde ‘universalisme’ aanhangt, heeft een positievere houding tegenover biologische voeding en staat negatief tegenover gemodificeerde voeding. Dat klinkt vrij logisch, maar dit verband is nooit eerder aangetoond.’

Viva-achtige persoonlijkheidstests

Als de attitude van mensen dan samenhangt met waarden, kun je die attitude misschien beïnvloeden als je die waarden naar boven haalt, was vervolgens de hypothese. Via ‘Viva-achtige persoonlijkheidstests’ werden drie groepen onderworpen aan zeventien vragen. Bij twee van de drie groepen waren zes vragen gemanipuleerd; ze boden de respondent een antwoordmogelijkheid die zeer sociaal wenselijk was en waarmee ze hun universalisme konden etaleren. Deze twee groepen kregen, ongeacht hun score, een uitslag waaruit bleek dat ze mens en natuur zeer respecteerden. Bij één van die twee groepen werd daarnaast gesuggereerd dat ze waarde hechten aan biologische en eerlijke voeding.

‘De attitude van deze laatste groep ten opzichte van voeding bleek bij de eindmeting significant meer beïnvloed te worden door hun achterliggende waarden. Hetzelfde bleek uit een experiment met koekjes. We legden vijf koekjes voor mensen neer met de opdracht een koekje te kiezen, dat vervolgens voor de onderzoekers de persoonlijkheid van de proefpersoon zou verklaren. De uitslag die zij kregen was op dezelfde manier gemanipuleerd en ook hun attitude was 25% in overeenstemming met hun achterliggende waarden, tegenover slechts 5% in de groep die niet aan hun waarden herinnerd werd’, aldus Ellen Dreezens.

Stelen

De campagne van SIRE tegen het illegaal downloaden werkt exact zo. Er worden allerlei voorbeelden gegeven van stelen en de kijker wordt eraan herinnerd dat hij toch tegen stelen is? ‘Illegaal downloaden is ook stelen’, luidt vervolgens de boodschap. Of de activisten die voor de meubelgigant klanten wijzen op de kinderarbeid die ingezet wordt om de producten te maken. ‘U bent toch tegen kinderarbeid? Dan moet u hier niet kopen.’

Ellen Dreezens: ‘Je ziet vaker dat technieken die in de praktijk al worden toegepast, pas later in theorie worden onderbouwd. Dat is met dit onderzoek net zo. Een volgende stap is natuurlijk die naar het gedrag. Als je de attitude van iemand kunt beïnvloeden, kun je waarschijnlijk ook diens gedrag veranderen. Dat kan helpen bij bijvoorbeeld stoppen met roken of veiliger vrijen. Zelfs mensen die dat laatste belangrijk vinden, vinden het lastig een condoom op zak te hebben. Door ze te herinneren aan hun verantwoordelijkheidsgevoel kunnen ze toch aangezet worden een condoom mee te nemen.’

Om te kijken of gedrag ook daadwerkelijk verandert in navolging van de attitude is meer onderzoek nodig.

Reageren via Facebook

Reacties

Over Femke Kools

Femke Kools heeft de opleiding journalistiek gevolgd en werkt nu bij de communicatie-afdeling van de Universiteit Maastricht. Daar schrijft ze onder andere verhalen voor het e-Research Magazine. Hiermee laat de Universiteit Maastricht zien wat ze op onderzoeksgebied doet rond de zes themas geld, samenleving, geest, cultuur, technologie en lichaam. Daarnaast heeft Femke haar eigen tekstbureau: FemKools