Google en NS kanshebbers voor Big Brother Awards /1 reactie

Google en NS kanshebbers voor Big Brother Awards

Vorig jaar kwam de winnaar van de Big Brother Awards haar prijs niet ophalen. Rita Verdonk, in het vorige kabinet minister voor Vreemdelingenzaken, kreeg de award voor het schenden van de privacy van asielzoekers. Ze had de status van uitgeprocedeerde asielzoekers bekend gemaakt waardoor de vluchtelingen in levensbedreigende situaties terecht konden komen bij terugkeer naar hun eigen land.

Een Big Brother Award krijgen is geen eer. Ze worden dan ook wel eens negatieve awards genoemd. De eerste Big Brother Awards werden in 1999 door de Britse organisatie Privacy International uitgereikt. Eind september worden de Nederlandse Big Brother Awards voor de vijfde keer uitgereikt. Het publiek kan tot 1 september personen, bedrijven, overheidsinstellingen en voorstellen nomineren. De jury, die bestaat uit publicist Karin Spaink (voorzitter), advocaat Christiaan Alberdingk Thijm, hoogleraar computerbeveiliging Bart Jacobs, hoogleraar rechten Bert-Jaap Koops en hoogleraar recht en informatisering Corien Prins, bepaalt wie de privacy het ergst schendt.

De eerste nominaties zijn al binnen. “Daaraan is te zien dat het er niet beter op wordt met de privacy in Nederland”, zegt Joris van Hoboken, organisator van de Big Brother Awards en onderzoeker aan het Instituut voor Informatierecht (IVIR) van de Universiteit van Amsterdam. “De elektronische overheid zorgt duidelijk voor veel privacyproblemen.”

Wat voor problemen zijn dat?
“De eerste is de explosie van registraties van de Nederlandse jeugd. Het elektronisch kinddossier is nog niet goed en wel ingevoerd of minister Rouvoet van Jeugd & Gezin komt met het plan om in dat dossier van iedere 0-4-jarige een risicoanalyse op te nemen. Waarom zouden zorgzame ouders verantwoording aan Rouvoet moeten afleggen over de manier waarop ze hun kinderen opvoeden? Een eerder fiasco met kinderregistraties (Digidoor in Almere) heeft in 2004 al eens een Big Brother Award gekregen.”

Zijn er nog meer overheidsnominaties?
“De Belastingdienst is genomineerd voor het geven van het advies de DigiID van de buren te gebruiken voor het elektronisch indienen van de belastingopgave 2006. Dat dit soort adviezen wordt gegeven is een teken aan de wand.”

Welke bedrijven komen in aanmerking voor een award?
“Veel mensen hebben de NS en Google genomineerd. Google baart zorgen vanwege de database met gebruikersgegevens die het verzamelt. Google heeft in Nederland een marktaandeel van meer dan 90 procent. Het bedrijf heeft dus van bijna iedere Nederlander die zoekmachines gebruikt (en dat zijn er veel), gegevens over waar hij of zij in geïnteresseerd is.”

Prangende privacykwesties

De juryleden van de Big Brother Awards mogen zich nog niet uitspreken over de nominaties. Wel wilden ze kwijt welke privacykwesties hen het meeste zorgen baren.

Corien Prins: “Het grootste privacyprobleem in Nederland van het moment is wat mij betreft de sluipende introductie van profilering en categorisering, en uiteindelijk wellicht ook stereotypering.”

Bert-Jaap Koops:“Het grootste privacyprobleem is momenteel volgens mij de miskenning van privacy als belangrijke waarde, als een essentieel onderdeel van het kunnen functioneren van onze maatschappij. We kunnen niet zonder privacy, maar het huidige politieke klimaat lijkt privacy eerder als lastig dan als waardevol te beschouwen. Dat leidt tot afgeleide problemen via maatregelen die in de nabije toekomst privacy sterk verminderen en daarmee erg riskant zijn. Een voorbeeld is het burgerservicenummer BSN, dat grootschalige koppeling mogelijk maakt van uiteenlopende gegevens bij de overheid, en wie weet ook door het bedrijfsleven gebruikt gaat worden.”

Bart Jacobs:“Mensen hebben nauwelijks notie van wat er allemaal over hen opgeslagen wordt. De WBP geeft wel recht op inzage, maar de procedure daarvoor is omslachtig en ouderwets. Dat zou tegenwoordig toch allemaal via het web moeten kunnen, zoals bij energie- en telefoonrekeningen. Zorgelijk vind ik zelfcensuur en disciplinerende werking die daar van uit gaat. Concreet: hoeveel mensen voelen zich belemmerd om op de vrijdagavond wanneer hun partner niet thuis is een keer naar een pornofilm te kijken, wanneer bij hun digitale TV aansluiting dit allemaal geregistreerd wordt en opgenomen wordt in hun profiel (en mogelijk, bedoeld of onbedoeld, weer eens naar buiten komt).”

En hoe zit het met de Nederlandse Spoorwegen?
“De NS is genomineerd vanwege de manier waarop de OV-Chipkaart wordt ingevoerd. De privacy van abonnementshouders wordt door de huidige koers van de NS ernstig aangetast. Mensen met een kortingskaart hebben een kaart gekregen die meteen te gebruiken is als chipkaart. Omdat de laatste op naam staat is de OV-chipkaart ook meteen op naam. Meerdere bezorgde burgers waaronder een journalist die erg hecht aan zijn brongeheim ziet het absoluut niet zitten om in een database terecht te komen met zijn of haar reisgedrag. De ruil tussen financieel voordeel en privacy zou in de context van de OV-chipkaart volgens sommigen verboden moeten worden.”

Hoe gevaarlijk is de gegevensverzameling van Google?
“Dat de Amerikaanse geheime diensten wel eens via de achterdeur, zonder dat Google daar wat over te zeggen heeft, gegevens over het zoekgedrag van de Nederlandse bevolking zouden kunnen achterhalen is een groot privacyprobleem. De Amerikanen zien jammer genoeg geen privacyprobleem als het buitenlandse burgers betreft.”

Beschermt de Europese Unie de privacy van haar burgers beter?
“Helaas niet. In de categorie voorstellen is door meerdere mensen de bewaarplicht verkeersgegevens genomineerd. De algemene bewaarplicht van telecommunicatie- en internetdata is een zware aantasting van het recht op een persoonlijke levenssfeer. Nederland gaat bovendien nog verder dan de EU vereist. De Nederlandse regering wil dat de gegevens anderhalf jaar worden bewaard. Hiermee zou Nederland veel verder gaan dan onze buurlanden zoals Duitsland waar de gegevens zes maanden worden bewaard.”

Zijn er ook nog lichtpuntjes?
“De vloedgolf van inbreuken op de privacy die worden gelegitimeerd onder het mom van terrorismebestrijding lijkt in Nederland een beetje minder te zijn geworden.”

De uitreiking van de Big Brother Awards 2007 vindt plaats om 21 september om 20:00 uur in De Balie in Amsterdam (www.bigbrotherawards.nl).

Reageren via Facebook

Over Marie-José Klaver

Marie-José Klaver (1969) schrijft al meer dan tien jaar over en op internet. Zij doet dit o.a. voor NRC Handelsblad, nrc.next, Independent Minds en InformatieProfessional. Tot haar specialisaties behoren cybercultuur, privacy, auteursrecht, hacken en zoeken.