Tweet

Hoe innovatief is Nederland? /2 reacties

We hebben een innovatieplatform, we hebben innovatie-stimulerende centra als SenterNovem, we hebben innovatiesubsidies en toch schiet het maar niet op met de innovatieve kracht van Nederland.Sterker: we blijven zakken op internationale ranglijsten.

De vraag ‘Hoe innovatief is Nederland in vergelijking met andere landen’, is moeilijk eenduidig te beantwoorden. Verschillende onderzoeken meten verschillende factoren en komen met verschillende resultaten. Er zit echter één duidelijke trend in: de positie van Nederland keldert of is blijvend laag.

Nieuwe ideeen

Innovatie kan volgens Wikipedia het best worden omschreven als de introductie van nieuwe ideeën, goederen, diensten en processen. Innovatie is meer dan alleen een technische verbetering. Innovatie kan ook in bijvoorbeeld management of marketing plaatsvinden. Daarbij is het zo, meldt de wiki, dat de gevolgen van het op een nieuwe wijze toepassen van een bestaand product even groot kunnen zijn als de gevolgen van de initiële introductie van het product zelf. Zo is de komst van het internet een technische innovatie, die zonder de ontwikkeling van e-business strategieën waarschijnlijk minder succesvol zou zijn geweest.

Lissabon akkoord

Overheden in Europa beschouwen innovatie steeds meer als voorwaarde om economische groei te waarborgen. De reden is dat de Europese economieën steeds minder concurrerend blijken, en er alternatieve bronnen van werkgelegenheid gevonden moeten worden.
Het streven naar innovatie is in 2000 vastgelegd in de Lissabon strategie van de Europese Unie, ook wel het Lissabon Akkoord genoemd. Doelstelling van het Lissabon Akkoord is dat tegen 2010 de EU de meeste competitieve en dynamische kenniseconomie van de wereld moet zijn. Tegelijkertijd is afgesproken om de verbetering van het Europese sociale welvaartsmodel in stand te houden en te streven naar duurzame groei.

Competitieve kenniseconomie?

Doelstelling van het Lissabon Akkoord is dat tegen 2010 de EU de meeste competitieve en dynamische kenniseconomie van de wereld moet zijn. In Nederland moet het innovatieplatform die doelstelling realiseren. Maar de daden zijn tot op heden niet om over naar huis te schrijven.

De meeste competatieve en dynamische kenniseconomie van de wereld. De doelstelling behelst dat we koersen op een economie waarin de productiefactor ‘kennis’ een steeds belangrijkere plaats in neemt ten opzichte van arbeid, natuur en kapitaal (de drie traditionele productiefactoren). Want door het toepassen van kennis is innovatie mogelijk, die op zijn beurt weer leidt tot nieuwe
producten of diensten en daarmee economische groei mogelijk maakt.

NL the place to be

Om voor Nederland de doelstelling van het Lissabon Akkoord te halen – of in ieder geval kracht bij te zetten – is door Jan Peter Balkenende het Innovatieplatform in het leven geroepen. De missie van dat platform is iets minder hard geformuleerd dan die van het Lissabon Akkoord. Op de website lezen we: “Het eindresultaat waar het platform naar streeft is dat Nederland in 2010 weer ‘the place to be’ is, een van de broedplaatsen in de wereld waar internationaal talent graag studeert, onderzoek doet en onderneemt. Dat vergt een cultuuromslag in Nederland, een omslag in het denken.”
Toch heeft dit platform in de drie jaar van zijn bestaan nog bitter weinig veroorzaakt. Het produceert rapport na rapport en organiseert talloze evenementen die allen degelijk en deugdelijk zijn. Maar ze zijn tegelijkertijd allerminst concreet ‘innovatiekracht stimulerend’, zoals in de missie van het platform is verwoord. Gelukkig is er een concreet wapenfeit aan het platform ontsproten: de innovatievouchers. Met deze innovatieknipkaart (waarde 7.500 euro) kunnen ondernemers in het midden- en kleinbedrijf op een eenvoudige manier bij een kennisaanbieder naar keuze (universiteiten, hogescholen, TNO, GTI’s, researchlabs van grote bedrijven en private kennisaanbieders) kennis inkopen en onderzoeksvragen uitzetten.
Het platform spreekt van een groot succes omdat er duizenden vouchers zijn uitgegeven. Maar het is sterk de vraag of de overheid hier geen onderzoek subsidieert dat toch wel gedaan zou zijn.

Subsidies hebben geen zin

Bij andere innovatiesubsidies is dat in ieder geval de kwestie, concluderen Cornet & Van der Ven in hun boek ‘Innovatie in Nederland, de markt draalt en de overheid faalt’. Zij schrijven: “Door middel van subsidies kan de overheid private partijen aanmoedigen meer in R&D te investeren. Echter, veel subsidies lokken weinig extra R&D uit: de overheid subsidieert de investeringen in R&D die ook zonder subsidies waren gedaan.” Met andere woorden: subsidies hebben bitter weinig toegevoegde waarde.

Buitenland

Daarbij is Nederland sinds begin november koploper in het uitbesteden van productontwikkeling naar het buitenland. Kennisintensieve activiteiten als onderzoek, ontwikkeling en ontwerp vinden daardoor vaker buiten Nederland plaats. 27 procent van de bedrijven heeft activiteiten verplaatst naar het buitenland (offshoring), 17 procent overweegt dat voorbeeld in de nabije toekomst te volgen, zo ontdekte de Erasmus Universiteit.
Als er dus al kennis wordt geproduceerd door Nederlandse bedrijven, dan gebeurt dat in toenemende mate in het buitenland.

Dan de Nederlandse ondernemersmentaliteit. Ook daarover hoor je meer gemor dan halelujah-verhalen. De lastendruk van de overheid is blijvend te hoog, failliet gaan is een jarenlange verbanning naar niet-ondernemende oorden, de infrastructuur is dermate ontoereikend dat het halve bedrijfsleven dagelijks een uurtje in de file staat. En zo kunnen we nog wel even doorgaan.

Tja.. en nu?

Subsidies hebben geen toegevoegde waarde, ondernemers voelen zich te kort gedaan en alle kennis holt het land uit. Het schept een somber maar realistisch beeld van de stand van ons land. Grote vraag is dan: hoe gaan we de doelstelling van het Lissabon Akkoord in godsnaam halen en maken we van Nederland op kennis- en innovatiegebied The Place to Be, zoals Balkenende wenst? Wat vergt dat?
Suggesties zijn meer dan welkom.

Rankt u maar!

De vraag ‘Hoe innovatief is Nederland in vergelijking met andere landen’, is moeilijk eenduidig te beantwoorden. Verschillende onderzoeken meten verschillende factoren en komen met verschillende resultaten. Er zit echter één duidelijke trend in: de positie van Nederland keldert. Een kort overzicht.

European Trendchart on Innovation

Wat: Meet de innovatie in de Euro-landen door te kijken naar aantal patenten, investeringen in onderzoek en ontwikkeling, nieuwe producten van bedrijven en het aantal huishoudens dat een pc en internetaansluiting heeft.
Positie NL: 8 (was 6 in 2002)

Human Capital Index

Wat: Concentreert zich op menselijk kapitaal in EU-landen. Meet bijvoorbeeld hoeveel mensen met een opleiding werk vinden, hoe de verhouding is tussen investeringen in opleidingen en economische prestaties van een land.
Positie NL: 4

Global Competitiveness Report

Wat: Brede graadmeter voor economische groei die kijkt naar onder meer de stabiliteit van de rijksbegroting, de staat van infrastructurele werken, de efficiëntie van bedrijven en de innovatieve kracht van een land.
Positie NL: 9 (was in 2000 4, in 2003 13)