Is nanotech wel veilig? /1 reactie

Blanco terrein

KoolstofnanobuisjesConcrete regels zijn er nog niet in Nederland of de EU, volgens Remko Houba van de Arbo Unie. “Het is blanco terrein. De huidige wetten zijn niet op nanomaterialen van toepassing. Maar we moeten eerst de vraag beantwoorden: zijn er wel risico’s? Als die er niet zijn hoef je ook niks te regelen. Als ze er wel zijn, moeten we iets doen waardoor ze worden afgedekt. Bij de Arbo Unie is op dit moment geen vraag naar regels vanuit bedrijven. Dat maakt het voor ons moeilijk om iets te doen. Bedrijven die nanomaterialen produceren zouden het voortouw moeten nemen. Maar we volgen de discussie met belangstelling.”

Nanotech in de praktijk 2

Alan Rowan, hoogleraar Moleculaire materialen, Radboud Universiteit Nijmegen: “Met welke nanodeeltjes ik werk? Eiwitten, enzymen, polymeren, silica en ook buckyballs. Normaal werken we met milligrammen tot een halve gram maximaal. Maar dat is het probleem met dit onderwerp: chemicaliën zijn nanodeeltjes. Er bestaan niet zoveel nieuwe nanodeeltjes, we zijn bezig met dezelfde moleculen die we beter proberen te organiseren. We hebben geen speciale nanoregels in het lab. Wij doen er altijd al voorzichtig mee. In afgesloten potjes, in de zuurkast werken, met handschoenen aan, niet inademen. Maar niet per se in een clean-room. Nanobuisjes zijn wel bijzonder. Die zijn carcinogeen dus daar moet je voorzichtig mee zijn. Maar sommige chemicaliën zijn ook erg giftig of carcinogeen.
Ik ben niet bang dat we over dertig jaar hetzelfde verhaal krijgen als nu met asbest. Die situaties zijn absoluut niet vergelijkbaar. De hoeveelheden asbest waren enorm groot, in elk huis zat het verwerkt. In de nanotechnologie zijn het heel kleine hoeveelheden en bovendien zitten de deeltjes vast verwerkt in een product. Ik sta open voor onderzoek maar het bewijs dat er nu ligt wijst niet op een probleem met nanomaterialen.”

De grote bedrijven zoals DSM, Océ, Akzo en Solvay hebben bij gebrek aan wettelijke regels een eigen, vaak strenge interne regelgeving, weet Borm. Voor kleine bedrijven is dat veel lastiger. Behalve hoogleraar en lector is Borm ook ondernemer. Hij heeft in zijn eigen nanotechnologiebedrijf MagnaMedics een aantal veiligheidsregels ingevoerd. Zo is er een vacuümsysteem geïnstalleerd voor het werk met quantum dots zodat deze niet vrij kunnen komen. Wekelijks wordt er in zijn labs een veegtest gedaan vergelijkbaar met procedures in de medische wereld. “Op de afdeling oncologie van een ziekenhuis hebben ze deze test ook. Daar wordt met jaarlijks met grammen cytostatica gewerkt. Door een veegtest uit te voeren in de labs met een oplosmiddel kun je zien of er schoon wordt gewerkt.”

FOM heeft duidelijke veiligheidsvoorschriften voor het werken met chemicaliën. Het is de bedoeling om komend jaar regels voor het werken met nanotechnologie op te nemen in dit veiligheidsreglement, zegt Karin de Haas. “Zoals ik het nu zie zouden die regels vergelijkbaar moeten zijn met die voor het werken met hoog toxische stoffen zoals cytostatica of bewezen carcinogene stoffen. Ik wil echter beslagen ten ijs komen. Onderzoekers zijn hoogopgeleide mensen, die vragen om een goede reden om een maatregel uit te voeren.”

Autobanden

Ondanks het ontbreken van wetten of regels heeft nanotechnologie wel de aandacht van de overheid. De Gezondheidsraad publiceerde in 2006 een uitgebreid rapport over nanotechnologie en gezondheid. Behalve een inventarisatie van de baten en (gezondheids)kosten van nanotechnologie, bevat het rapport een aantal adviezen voor de overheid. Paul Borm was lid van de commissie die het rapport opstelde. “We zeggen daarin dat je de verschillende nanomaterialen en technologieën in categorieën moet indelen als je echt aan riskmanagement wil doen. Elk jaar moet je die indeling opnieuw bekijken. Drie jaar geleden bijvoorbeeld maakte niemand zich druk om koolstofnanobuisjes. Nu zijn er veel publicaties over mogelijk negatieve effecten en is er een grote productie op gang gekomen. Dus moet je ze in een hoge risicocategorie indelen. Die deeltjes zijn wel op de markt, ze zitten in autobanden bijvoorbeeld. Dat wijst er op dat je de vinger aan de pols moet houden.”

Doen we in Nederland genoeg om de risico’s van het werken met nanotechnologie te beperken? “In mijn omgeving wel”, lacht Paul Borm, “maar die moeten wel, daar zorg ik wel voor. Het zou wel interessant zijn om eens een inventarisatie te maken van hoeveel bedrijven en instellingen maatregelen nemen om de risico’s van werken met nanomaterialen te beperken.”

Dit artikel verscheen eerder in het Chemisch2Weekblad

Reageren via Facebook

Over Bastienne Wentzel

Bastienne Wentzel is gepromoveerd chemicus en sinds 2005 werkzaam als freelance wetenschapsjournalist (specialiteit bètawetenschappen en techniek). Daarnaast fotografeert ze en schrijft ze graag over autos en reizen.