Tweet

'Je kunt niet zomaar een foto maken van een zon' /reageer

Lood

Hoe handig die vaarigheid was, bleek bij zijn promotieonderzoek. Waar hij met anderen ontdekte wat dubbelster DI Herculis zo bijzonder maakt. Deze twee sterren staan op een afstand van tweeduizend lichtjaar in het sterrenbeeld Hercules en draaien in tien dagen om elkaar heen. Van ons af gezien bewegen ze daarbij voor elkaar langs.

Het verrassende is dat ze beide op hun kant liggen, dat wil zeggen dat de draaiingsas bijna 90 graden uit het lood staat, en dat dat de reden is dat hun elipsvormige baan zelf zo veel langzamer draait dan verwacht.
‘Voor de relativiteitstheorie van Einstein was dit volgens sommigen een probleem’, zegt Albrecht. ‘Maar dat was omdat iedereen altijd had aangenomen dat de draaiingsassen parallel waren en loodrecht op het baanvlak stonden. Door de orientatie van de draaiingsassen te meten, hebben we laten zien dat deze aanname onjuist was, en dat ‘m daarin het probleem zat. Nu hebben we de juiste verklaring voor de vreemde baan die deze dubbelster maakt.’ Einsteins theorie voorspelt dat de oriÎntatie van ster- en planeetbanen in de loop van de tijd verandert. In ons eigen zonnestelsel is dit bijvoorbeeld duidelijk aangetoond voor de planeet mercurius. Bij DI Herculis bleek dit effect veel kleiner dan wat door berekeningen voorspeld werd.
Albrecht en zijn collega’s ontdekten hoe het kon dat DI Herculis zo relatief stabiel door het leven gaat.

‘Beide sterren staan zo ver uit het lood dat de eigen rotatie het relativistische effect deels kan compenseren’, aldus Albrecht. Een vondst die Nature-waardig bleek, al moest hij voor het zover was de nodige mensen overtuigen dat hij op het goed spoor zat.

Vasthoudendheid

Albrecht maakte voor zijn waarnemingen gebruik van een techniek die al honderd jaar bekend was, maar nauwelijks gebruikt werd, omdat het heel moeilijk was om precies genoeg metingen te doen en om die metingen goed te analyseren.

Vrijwel alle sterren zijn zo ver weg dat je zelfs met de grootste telescoop maar een enkel stipje ziet. Maar als de ene ster voor de andere langs beweegt (een ster – ster verduistering) kun je, omdat steeds een ander deel van de achterste ster bedekt wordt, gebruikmaken van de veranderende verhouding van blauw en rood verschoven licht dat wordt waargenomen. Het licht van het deel van de draaiende ster dat naar je toe komt is namelijk blauw verschoven, en dat van het deel dat van je af beweegt is rood verschoven. Dit komt door het Doppler effect. En zo kun je erachter komen hoe de as staat¥ legt hij uit. ‘De grote uitdaging hierbij is dat de voorste ster ook licht geeft en je in je analyse dus de spectra van beide sterren uit elkaar moet halen.’ Dat had nog niemand eerder gedaan, en het viel dan ook niet mee observatietijd te krijgen. ‘Vasthoudendheid is mijn beste eigenschap geweest de afgelopen jaren.’

Alternatieven

Maar het probleem van de eigenaardig dansende planeten, zoals DI Herculis, is nog niet compleet opgelost. De vraag blijft bijvoorbeeld hoe het komt dat de rotatieassen van deze sterren vrijwel vlak in het baanvlak liggen. Interessant is ook de vraag of dat soms vaker voorkomt. En dat is precies de opdracht waarmee Albrecht naar Boston vertrok en hoopt met onderzoek daar meer duidelijkheid over te krijgen.

‘Ik heb bij de aanvraag van mijn fellowship gekozen voor MIT omdat daar al mensen bezig zijn met de problemen waarvoor wij staan.’
Dat Albrecht zelf zijn wetenschappelijke leven in de oceanografie is begonnen, is ook hier geen hindernis. Het verbreed vogens hem je blik op de wetenschap. ‘Ik sluit dan ook niet uit dat ik na deze postdoc weer teruga naar de remote sensing’, zegt de jonge onderzoeker. ‘Of ik ga wellicht iets totaal anders doen, zoals onderzoek naar alternatieve energie voor bedrijfsleven of overheid.’

Hij is vooral blij met zijn afgeronde proefschrift, zijn toppublicatie en een plek aan MIT, en geniet van zijn Amerikaanse avontuur samen met zijn Nederlandse vriendin. ‘En dat het mooie van Amerika mooier is dan ik dacht, en het slechte minder erg dan ik dacht, is meegenomen. Je kunt hier zelfs fietsen.’

Dit verhaal verscheen eerder hier.