Tweet

Innoveren kan zelfs een platform leren /reageer

Het belang dat door het IP wordt gehecht aan goede scholing, wordt onderstreept door Professor Kleinknecht, die tijdens de presentatie van het blad SlowManagement, bij de Baak in Driebergen, de noodzaak voor goed onderwijs, ook in verband met innovatie, nog eens benoemde. Hij vond de bezuinigingen van de afgelopen jaren op onderwijs niet verantwoord om een goede basis te leggen voor een concurrerende economie.

De samenstelling van de deelnemers in het IP roept vragen op met betrekking tot de mogelijkheden om ruimte te creëren voor innovatief gedrag. Het team bestaat veelal uit Politici, bestuurders en CEO’s van grote gevestigde partijen. Deze mensen kennen een goede traditie van planning en controle, maar zijn weinig bedreven in het loslaten van creatievelingen. Mijn behoudend enthousiasme bestaat dan ook uit de gevreesde opdracht: “Ga innoveren!”

De nadruk die wordt gelegd door het IP op sociale innovatie, bevestigt mijn vermoeden dat het hier handelt om mensen die de maakbare samenleving voor ogen hebben. Sociale innovatie is gericht op het innoveren van het sociale kapitaal, de menselijke maat cq de vakmensen. Het simpele feit dat daarvoor een nieuw begrip “sociale innovatie” werd geïntroduceerd, betekent dat werd onderkend dat er iets aan de hand is met het sociale kapitaal. Alleen wat er aan de hand is staat nog niet helemaal duidelijk op het netvlies. Een foutieve causale interpretatie leidt ertoe dat men kan denken iets te kunnen doen aan het sociale kapitaal met planning en controle. Echter het is dezelfde planning en controle, die het sociale kapitaal uitholt. Men kan niet meer van hetzelfde gebruiken om de schadelijke neveneffecten van het instrument op te heffen. Taakverschraling treedt op bij het wegnemen van verantwoordelijkheid, bevoegdheid, vakmanschap en vrijheid.

Tot slot lijkt het IP zich te concentreren op kennisontwikkeling en kennisvalorisatie. Het zou een verkapte vorm van subsidie kunnen zijn aan onze onderwijs- en kennisinstellingen. Dat kan veel éénvoudiger, namelijk door hun budgetten te vergroten.

Oplossingen

Tja, oplossingen…..

Innovatie bevorderen, als het al nodig is, hoe doe je dat dan? Laat ik eens een poging ondernemen.

Om een plantje te laten groeien moet je eerst een zaadje hebben, dat kiemt. Bij innovatie is dat niet anders. Eerst zal er een idee moeten zijn, dat een mogelijkheid heeft tot groeien. Dan kan, indien de tuinman de tijd en de ruimte geeft, het plantje groeien. Bij te veel haast (vroegtijdige oogst), water of kunstmest, maar ook bij te weinig licht, aarde, temperatuur en zuurstof, zal het plantje sterven, net als de innovatie.

Innovatie, zonder de definitie ervan exact te kennen, is alles behalve maakbaar. Het gaat over nieuwe toepassingen van bestaande, nieuwe of combinaties van ideeën van mensen. Die ideeën ontstaan, soms spontaan, soms naar aanleiding van een probleem en soms bij het zien van de oplossing. Ze zijn echter niet op afroep verkrijgbaar en er is geen formule te bedenken die geeft dat zoveel wetenschappers zorgen voor zoveel innovatie. (Dat krijg je overigens wel als je het aantal octrooien gaat tellen, zonder de toepasbaarheid van het octrooi te valideren.)
Innovatie is ook niet beperkt tot onderzoekers en wetenschappers. Vele mensen innoveren dagelijks in een doorgaand proces hun werkzaamheden. Vandaag deed ik het net weer even iets slimmer dan gisteren.

Het idee om innovatie te bevorderen staat gelijk aan het creëren van ruimte om innovatie te laten plaatsvinden. Dat betekent dat je tijd, ruimte en middelen beschikbaar stelt om iets wat je nog niet kent te laten ontwikkelen. Iedere poging om één van de factoren te beperken, is een interventie in het proces, die het welslagen niet bevordert. Dit proces is echter geen succesgarantie, want we weten nog niet wat eruit gaat komen en of het bruikbaar en of verkoopbaar zal zijn. Wie durft dat nog?

Oké, iets minder rigoureus dan:

Als we vinden dat onze gemeenschap niet innovatief genoeg is moeten we zoeken naar de zaken die innovatie beperken. Innovatie is mijns inziens een natuurlijk proces, dat slechts beperkt kan worden. Het opheffen van die beperkingen is dan ook de ultieme bevordering van innovatie.
Deze beperkingen heb ik hierboven reeds genoemd: Het zijn de beperkingen die ruimte, tijd en middelen ontnemen, zoals Planning en Controle. Maar ook de maakbaarheidgedachte is een belangrijke variant waardoor veel werk wordt verschraald. Het probleem van de verminderde innovatie loopt parallel aan de verdrievoudiging van het aantal managers (van 2 naar 6%).

Om hieraan het hoofd te bieden zal er een kentering moeten plaatsvinden in de toenemende invloed van planning, controle en maakbaarheid. Dat is inderdaad een cultuurverandering, die niet zomaar van de grond komt. Het is ook niet met de bestaande structuren te verwezenlijken. Dat hebben we al gezien tijdens de internethype, toen vrolijke creatievelingen, met de benen op het bureau, miljoenen verbrandden om internetsites te bouwen. Ook dat kwam voort uit de gedachte van maakbaarheid, want zoveel miljoen stond gelijk aan zoveel innovatie en een prachtige winstprognose. Het bleek geen waarheid te worden.

Een sterke gevestigde orde, die ervoor zorgt dat jonge ondernemers maar moeilijk aan hun eerste klanten kunnen komen, financiering kunnen vinden of leveranciers aan zich binden, is een rem op nieuw (innovatief) ondernemerschap. Vertegenwoordigers vanuit die gevestigde orde zullen naar alle waarschijnlijkheid niet dingen gaan ondernemen die hun eigen positie ondermijnt. Het zijn dan ook niet de aangewezen personen voor de denktank van het IP.

Kortom; Maakbaarheid, planning en controle verhouden zich slecht met innovatie en ondernemerschap. Als het IP op die gedachten is gestoeld, heb ik er weinig vertrouwen in dat het mooie innovaties gaat opleveren. De grootste kans gaat schuil achter het voornemen dat het IP de dialoog aangaat met het werkveld. Laten we hopen dat ze er de tijd voor nemen.