Tweet

PLATO aan de Zuidpool: wetenschap bij minus negentig /reageer

Een andere storende factor voor sterrenkundigen is vocht. Waterdamp in de atmosfeer blokkeert veel sterrenlicht, waardoor sterren minder goed zichtbaar zijn. PLATO heeft daar weinig last van, omdat de lucht boven Dome Argus ongekend droog is. Door de kou is alle waterdamp namelijk bevroren. Dome Argus is daardoor bijvoorbeeld een van de weinige plekken op aarde waar infraroodtelescopen gebruikt kunnen worden, omdat vooral infraroodstraling gevoelig is voor waterdamp.

Een ander voordeel is de zuidelijke ligging. In de winter zal het daardoor vier maanden lang continu donker zijn. In deze periode zal de temperatuur dan ook tot extreem lage waarden dalen, en vierduizend liter vliegtuigbrandstof is nodig om de telescopen van energie voorzien. Het voordeel is echter dat sterren tijdens die vier maanden onafgebroken geobserveerd kunnen worden. Zo’n lange nacht is een ongekende luxe voor sterrenkundigen.

Helderheidsvariaties

Vier van de in totaal zeven telescopen gaan tijdens de lange nacht de helderheid van ruim achtduizend sterren in de gaten houden. De sterrenkundigen hopen zo onder andere nieuwe planeten rond andere sterren te ontdekken. Als planeten rond een ster draaien zullen ze namelijk soms tussen de ster en de aarde door bewegen, en zo een klein beetje licht tegenhouden. Hierdoor daalt de helderheid van de ster, wat dan vanaf de aarde kan worden gezien. Ook supernova’s en veranderingen in de structuur van sterren leiden tot helderheidsvariaties en staan op het verlanglijstje van de PLATO-onderzoekers.

De belangrijkste taak van PLATO is echter nog niet de sterrenkunde zelf, maar het in kaart brengen van de omstandigheden met het oog op toekomstige telescopen. Zijn de condities wel zo ideaal als gedacht? Men vermoedt bijvoorbeeld dat de luchtonrust op tien à twintig meter boven de grond optimaal is, dus een telescoop op een toren is misschien nog beter. PLATO’s instrumenten zullen metingen doen aan die luchtonrust, maar ook aan de hoeveelheid waterdamp. Bovendien kan men nu goed zien hoe de telescopen zich houden in zulke extreme omstandigheden.

PLATO is dus nog maar het begin. Als alles goed gaat, is het de bedoeling om over een paar jaar een permanente sterrenwacht op Dome Argus te vestigen, met grotere telescopen dan nu. Vanaf 2012 moet het zelfs mogelijk zijn om te overwinteren op Dome Argus. Maar hoeveel sterrenkundigen daar warm voor zullen lopen, is nog maar de vraag.