Slecht voorbeeld doet ook volgen /reageer

Slecht voorbeeld doet ook volgen

Zet frauderen aan tot frauderen? Uit onderzoek blijkt dat inderdaad zo te zijn. Maar dat geldt vooral voor wie zich betrokken voelt bij de fraudeur. Bij wie dat niet het geval is, is de kans op navolging juist een flink stuk kleiner.

Iedereen zal zichzelf graag omschrijven als een eerlijk mens. Stelen, liegen en bedriegen, dat hoort niet. Aan de andere kant: wij zijn kuddedieren en wat anderen doen, beïnvloedt ons. Onderzoekers wilden weten hoe het precies zat en lieten zich inspireren door megafraudeur Bernard Madoff. Als Madoff wordt veroordeeld zal hij te boek staan als de grootste individuele investeringsfraudeur aller tijden. Afgelopen december werd hij gearresteerd en Madoff heeft inmiddels schuld bekend. Zijn frauduleuze praktijken liepen op tot naar schatting minstens vijftig miljard dollar. De rechtszaak is in juni. Waarschijnlijk krijgt hij dan te horen dat hij de rest van zijn leven in de gevangenis kan doorbrengen.

Royale levensstijl

Madoff pleegde fraude met een soort van piramidespel. Het inleggeld van nieuwe investeerders gebruikte hij om rendement uit te keren aan al bestaande investeerders. Financieel ging het hem goed - zolang het duurde - en hij hield er dan ook een royale levensstijl op na. Ook was hij op Wallstreet een gerespecteerd man. Tot het bedrog uitkwam. Maar, vroegen onderzoekers zich af, hoe zien mensen dan de veroordeling? Als een waarschuwing dat dit gedrag niet kan? Of zijn er nog steeds mensen die graag het leven van Madoff zouden willen leiden? Ook als dat oneerlijk gedrag zou betekenen?

Om daar antwoord op te krijgen zetten hoogleraar Dan Ariely van Duke University in Durham, North Carolina en twee collega’s een serie experimenten op. In het eerste experiment kregen studenten vijf minuten de tijd om een aantal wiskundige problemen op te lossen. Ook kregen ze tien dollar. Voor elk opgelost probleem mochten ze daar vijftig dollarcent van behouden. De gemaakte opgaven werden na afloop gecontroleerd.hoogleraar Dan Ariely

Vals spelen

Een ander experiment verliep hetzelfde, met één verschil: de oplossingen werden niet gecontroleerd. Studenten konden zichzelf belonen met vijftig cent voor elk goed antwoord. Nu bleek dat deze studenten maar liefst vijftig procent meer vragen goed te hebben beantwoord. Zeiden ze. Geen van de studenten wist dat anderen vals speelden. Het was dus een individuele beslissing om vals te spelen en ook in welke mate ze dat deden.