Tweet

Slecht voorbeeld doet ook volgen /reageer

Bij welke groep hoor je?

Vervolgens wilde het team weten wat er zou gebeuren als de studenten wél wisten dat iemand vals speelde. Ze huurden daarvoor een acteur in en lieten hem in een effen wit T shirt meedoen aan de test. De acteur stond na een minuut op en zei alle problemen te hebben opgelost. Het was echter bijna onmogelijk om dat zelfs maar in vijf minuten voor elkaar te krijgen. De ’student’ kreeg te horen dat hij kon gaan en het geld mee mocht nemen. Er vond geen controle op de antwoorden plaats. Ten slotte liet het team hetzelfde experiment plaatsvinden, op één cruciaal punt na: de acteur droeg nu geen neutraal T-shirt, maar een T-shirt van een andere universiteit.

Dat T-shirt bleek cruciaal. Want wat bleek? Neutraal gekleed in een effen wit T-shirt leek de acteur deel uit te maken van de eigen universiteit. Maar liefst een kwart van de studenten volgde nu zijn oneerlijke voorbeeld en zei alle problemen correct te hebben opgelost. Maar toen de acteur door zijn T-shirt liet zien van een andere universiteit en een andere studentengemeenschap te komen, was er een verrassend resultaat. Nu volgde slechts één student het frauduleuze voorbeeld.

‘Angstaanjagend voorbeeld’

‘Dit is een angstaanjagend voorbeeld van hoe gemakkelijk ons gedrag kan worden beïnvloed door de beslissingen van mensen om ons heen,’ concludeert hoogleraar Ariely. ‘Kijken we naar Madoff, dan heeft zijn gedrag geen effect op mensen die zich toch al niet bij Madoff betrokken voelen. Maar dat heeft het wel op wie zich identificeert met Madoff. Bijvoorbeeld wie net zo rijk of succesvol wil zijn, kan hierin een aanmoediging zien om ook over te gaan tot oneerlijke praktijken.’

Een ander voorbeeld van volgzaam frauduleus gedrag komt uit Engeland. Vele tientallen politici van het Britse Lagerhuis maakten oneigenlijk gebruik van het declaratiesysteem. Het meest prominente slachtoffer van dit declaratieschandaal is de voorzitter van het Lagerhuis, Michael Martin. Hij moest zijn aftreden bekend maken. Diverse ministers hebben dat voorbeeld moeten volgen.

Voor Edmund Druilhet, scenarist en producent, is de frauduleuze en royale manier van leven van Madoff een bron van inspiratie om wel op een eerlijke manier geld te verdienen. Druilhet is van plan er een film over te maken. Dustin Hoffman ziet hij als ideaal voor de rol van Madoff. Een titel is er al: ‘Madoff: Made Off with America’.