Spinoza-winnaars 2007 /1 reactie

Winnaar 2: Marcel Dicke

prof. dr. Marcel Dicke (Wageningen Universiteit)Wie is het?
Marcel Dicke (28 november 1957, Dordrecht) studeerde in 1982 cum laude af aan de Universiteit Leiden als bioloog en promoveerde, na in de tussentijd als leraar te hebben gewerkt, in 1988 cum laude aan de Wageningen Universiteit.

Na van 1997 tot 2001 de Uyttenboogaart-Eliasenleerstoel bij de Entomologievan de Wageningen Universiteit en is hij sinds 2002 hoogleraar op dit wetenschapsgebied. Als hoogleraar heeft hij al vele prijzen en onderscheidingen mogen ontvangen, waaronder de Britse Rank Prize for Nutrition (2006).

Wat doet hij?
Al vroeg in zijn carrière ontdekte hij de ‘tritofe interacties’ bij planten en insecten, ofwel de interactie tussen plant, plantenetend insect en het roofinsect: de plant scheidt als hij aangevallen wordt door een insect niet alleen een giftig stofje voor dat insect uit, maar ook een stofje wat het roofinsect aantrekt. Hij is dan ook expert op dit gebied.

De bidsprinkhaan is een voorbeeld van een roofinsectDaarnaast publiceert hij ook in verschillende toonaangevende wetenschappelijke tijdschriften als Science en Nature: zijn artikelen behoren tot de meest aangehaalde artikelen. Hij schrijft echter ook populair-wetenschappelijke artikelen. Hij heeft namelijk een passie voor het vertalen van de wetenschap voor de ‘gewone’ mens.

Waarom viel hij in de prijzen?
Marcel Dicke is geen standaard wetenschapper, maar wordt gezien als een innovator die samen met een trouw team over een zeer breed spectrum van de entomologie onderzoek voert. Hij test nieuwe originele hypothesen door niet alleen achter zijn bureau te blijven, maar ook het veld op te gaan. Daarnaast slaat hij een brug tussen theorie en praktijk: zijn vernieuwende inzichten worden ook in de wereld van de plantenveredeling en biologische bestrijding van insecten gebruikt.

De jury waardeert vooral zijn brug die geslagen wordt tussen wetenschap en mensen: een van zijn projecten “Wageningen, City of Insects” in 2006, was met 20.000 bezoekers uitermate succesvol en teken van het feit dat mensen wel degelijk warm te maken zijn voor de wetenschap.

Winnaar 3: Leo Kouwenhoven

prof. dr. Leo KouwenhovenWie is het?
Leo Kouwenhoven (10 december 1963) is een wetenschapper in hart en nieren. Na een studie technische natuurkunde aan de TU Delft, promoveerde hij er in 1992 cum laude en was hij van 1993 tot 1998 als KNAW-fellow verbonden aan dezelfde universiteit, maar bracht hij ook een deel van zijn tijd door in Berkeley. In 1999 liet hij een hoogleraarschap in Harvard schieten om hetzelfde ambt te kunnen aanvaarden in Delft. Daarnaast is hij sinds 2001 tevens verbonden aan de faculteit natuurkunde in Harvard.

In 2002 ontving Kouwenhoven een Vici-subsidie van het NWO en in 2003 van de Stichting voor Fundamenteel Onderzoek der Materie (FOM) een bedrag van 9 miljoen euro om samen met de Universiteit Leiden een onderzoek te doen naar quantuminformatie. Sinds 2006 is hij lid van de KNAW.

Wat doet hij?
Leo Kouwenhoven is wereldleider op het gebied van elektronische eigenschappen van nanostructuren, waarvoor hij reeds tijdens zijn studie en de daarop volgende promotie een enorm wetenschappelijk talent liet blijken: zijn proefschrift bevatte maar liefst zes toppublicaties op het gebied van de mesoscopische verschijnselen.

As aanjager heeft hij zijn stempel gedrukt op het onderzoek naar de zogenaamde ‘quantum dots’: heel kleine structuren in halfgeleidermateriaal die door hun kleine afmetingen bijzondere quantumeigenschappen vertonen. Samen met zijn Japanse collega Tarucha ontdekte hij dat cirkelvormige quantum dots een elektronische structuur hebben die lijkt op de elektronenschillen in atomen.

Kouwenhoven is daarnaast ook auteur van wetenschappelijke artikelen: hij heeft al meer dan 180 artikelen geschreven, waaronder publicaties voor Science en Nature, waarbij zeven van zijn artikelen de cover van een tijdschrift haalden. Daarnaast leverde de samenwerking met Universiteit Leiden in het kader van het FOM-project na drie jaar maar liefst 20 publicaties op in Science, Nature en Physical Review Letters.

Waarom viel hij in de prijzen?
Diagram van een quantumcomputerOp dit moment is men bezig met de ontwikkeling van een quantumcomputer die in tegenstelling tot een normale computer zeer veel data tegelijk kan verwerken, doordat deze gebruik maakt van de spin van elektronen in quantum dots. De groep van Kouwenhoven wist als eerste de spintoestand van een enkel elektron uit te lezen, maar deze in 2006 ook te manipuleren, waardoor een grote stap in de richting van deze ’supercomputer’ is gezet.

Het onderzoek van Kouwenhoven is niet alleen wetenschappelijk, maar ook praktisch te noemen, doordat hij nauw samenwerkt met de industrie. Mede door zijn onderzoek en ontdekkingen geldt hij voor de jury als een groot inspirator, die nieuw talent aan zich weet te binden. De jury gaat er dan ook vanuit dat de premie aan de basis zal staan van nieuwe doorbraken binnen de nanofysica en daarmee ook de nanotechnologie.