Bamboe, supergras! /3 reacties

Bamboe, supergras!

Hiroshima, 1945. Een bom zoals geen ander. Totale verwoesting. Maar tussen de resten van wat eens zo’n mooie stad was, staken enkele hoopgevende groene sprieten uit de grond. Het eerste teken van nieuw leven: bamboe. Een supergras dus, maar niet per definitie ook superduurzaam.

In de afgelopen jaren heeft het bamboe-productieproces een ontwikkeling doorgemaakt. Door de introductie van nieuwe technieken en de steeds voortdurende kwaliteitsverbetering van het halffabricaat heeft het materiaal een vlucht genomen op de Europese markt. Daarnaast is de diversiteit van de toepassing in het soort producten radicaal veranderd. Zag je vroeger alleen bamboe meubilair van Aziatische makelij, tegenwoordig kom je bamboe ook steeds vaker tegen in de winkel, verwerkt in een grote verscheidenheid aan producten.

Equalz, duurzaam bamboe meubilair www.equalz.nl

De populariteit dankt het materiaal voornamelijk aan zijn groene imago: het wordt als een milieuvriendelijkere vervanger van (hard)hout gezien. Eén van de redeneringen hierachter is dat bamboe veel sneller groeit dan hout en daardoor in dezelfde tijd meer materiaal kan opleveren. Er zijn waarnemingen bekend van een bamboesoort met een groeisnelheid van een meter per dag.

Andere duurzame voordelen zijn dat met het aanplanten ervan bodemerosie kan worden tegengegaan (het uitgebreide wortelsysteem zorgt voor een stabiele grond), droogte kan worden tegengegaan door het vasthouden van water en er veel CO2 kan worden opgenomen wat weer positief is voor het broeikaseffect. Tot slot is bamboe ook goed voor de fauna. Niet alleen de met uitsterven bedreigde panda houdt zich op in bamboe bossen; ook diverse vogels, apen en everzwijnen zijn afhankelijk van de grassoort.

Naast de milieuvoordelen kan bamboe ook maatschappelijk interessant zijn. Omdat bamboe overal ter wereld groeit, is het materiaal ruimschoots voorradig in ontwikkelingslanden. Het zogenaamde ‘poor man’s material’ is met goedkope gereedschappen en eenvoudige aan te leren technieken te bewerken. Bamboe leent zich dus uitstekend voor grassroot projecten ter bestrijding van armoede op het platteland.

Duurzame materiaalvergelijking

Maar hoe duurzaam is bamboe nou eigenlijk echt? De hierboven beschreven voordelen lijken alleen maar te pleiten voor het inzetten van bamboe, waar mogelijk. Er wordt echter vergeten dat er ook een donkere kant aan het verhaal zit. Deze heeft vooral betrekking op bamboe dat industrieel vervaardigd is. Belangrijke energieverslindende processen in de levenscyclus van industrieel bamboe zijn: de conservering van bamboe, het grote aantal productiestappen dat nodig is, en het transport vanuit Azië naar Nederland. Er worden weliswaar afhankelijk van het productieproces, milieuonvriendelijke stoffen gebruikt zoals lijm, conserveringsmiddelen en vulmiddelen. En dan hebben we het nog niet eens over het bamboe afval dat ontstaat als gevolg van het splijten, schaven en schuren tijdens het productieproces.

Bambuseae

Hoewel bamboe vaak voor hout wordt aangezien, is het een gras. Dat is ook af te leiden uit de wetenschappelijke indeling van bamboe. De officiële Latijnse naam voor bamboe is Bambuseae en het vormt een tribus van de grassen (Gramineae oftewel Poaceae). De populairdere naam bamboe komt oorspronkelijk uit het Maleis.

Er bestaan meer dan duizend verschillende soorten bamboe. De afmetingen verschillen enorm per soort. De stamlengte kan variëren van enkele centimeters tot vijfendertig meter, terwijl de stamdiameter tussen enkele millimeters en vijfentwintig centimeter ligt. Bamboestammen zijn vaak hol met aan de buitenkant de sterkste vezels. De holle ruimtes worden in de lengte onderbroken door zogenaamde knopen (verdikkingen) waar aan de buitenkant bladeren aanhechten. Als alleen naar de sterkte gekeken wordt dan kan gezegd worden dat de natuur met bamboe een efficiënt ontwerp heeft opgeleverd. Door de opbouw is bamboe zeer licht, maar sterk, sterker zelfs dan staal.

Op het gebied van benodigde energie voor de productie staat bamboe zijn mannetje vergeleken met beton of staal. Kort door de bocht berekend, is er slechts een achtste deel van de productie-energie van beton nodig om het gras tot werkbaar halffabricaat om te vormen. Ten opzichte van staal, dat gedurende het productieproces moet worden gedolven, gesmolten, gelegeerd, gegoten, gewalst etc, is dit zelfs ongeveer een vijftigste deel. Echter loopt de vergelijking scheef als je nadenkt over de technische levensduur van bamboe. Goed onderhouden en geconserveerd bamboe kan wel dertig jaar meegaan, maar over het algemeen is dat korter dan bij beton en staal.

Universitair onderzoek

Een betere vergelijking kan gemaakt worden met de directe concurrent van bamboe: hout. In een wetenschappelijk onderzoek uitgevoerd door ir. Pablo van der Lugt aan de Technische Universiteit van Delft is de duurzaamheid van verschillende soorten bamboe plaatmateriaal vergeleken met die van hout. Door middel van een analyse van de levenscyclus is een vergelijking van de milieuscores gemaakt op basis van de energieconsumptie, het materiaalgebruik, de emissies, enz. tijdens productie. Hieruit kwam naar voren dat het bamboe plaatmateriaal niet de grote milieuvoordelen heeft als de bamboestam, en in vergelijking met plaatmateriaal van hout soms zelfs slechter scoort. Bamboe is dus het minst schadelijk als het wordt ingezet in zijn meest natuurlijke vorm (als stam) en dan nog het liefst in de regio waar het geoogst wordt.

Dit betekent overigens niet dat bamboe een te vermijden materiaal is. Er moet echter goed nagedacht worden over het inzetten van het materiaal per productontwerp. Bamboe is en blijft een hernieuwbare grondstof. Als je daarbij optelt dat hout, staal en beton als inzetbaar materiaal steeds schaarser worden en dat er met de kap van hardhout meer oerbossen verdwijnen, lijkt bamboe een interessant alternatief.

Reageren via Facebook

Over Thies Timmermans

Thies Timmermans (1979) studeerde in 2006 af aan de faculteit industrieel ontwerpen aan de Technische Universiteit in Delft. Tijdens zijn studie ging zijn interesse vooral uit naar het sociale aspect voor productontwerpen.

Thies is mede-eigenaar van het Amsterdamse ontwerpbureau IDEAL&CO. Als duurzaam productontwerper houdt hij zich bezig met mobiliteit, sociale innovatie en technische ontwerpen. Daarnaast schrijft hij voor diverse magazines over duurzaamheid en innovatie.

Meer informatie over zijn projecten en verhalen kun je vinden op zijn website [url=http://www.flo-design.nl]www.flo-design.nl.