"Voor kunstdieven is Nederland een paradijs" /reageer

"Voor kunstdieven is Nederland een paradijs"

Geloof het of niet: wie vandaag De Nachtwacht van Rembrandt steelt, mag zich over dertig jaar de rechtmatige eigenaar noemen. En dat is nog lang: bij schilderijen die niet tot een publieke collectie behoren dan wel als nationaal cultuurgoed geregistreerd staan, is de periode nog korter.

Twintig jaar

Stel dat Van Gogh’s Kind met sinaasappel (geschatte waarde dertig miljoen euro) afgelopen maart van zijn stand op de Tefaf was gestolen, dan hoefde de dief maar twintig jaar te wachten. “Raar maar waar”, zegt Katja Lubina, geboren in het Duitse Bottrop en nu als onderzoeker verbonden aan de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de universiteit van Maastricht, “maar het is wel zo.”

Verjaard

“In het Nederlandse recht speelt de rechtszekerheid een grote rol, met als gevolg dat op gegeven moment de juridische werkelijkheid wordt aangepast aan de feitelijke werkelijkheid. Of meer concreet: na meestal twintig jaar is de rechtsvordering van de oorspronkelijke eigenaar definitief verjaard en verkrijgt de bezitter het eigendomsrecht.” Het onderwerp is onderdeel van Lubina’s promotieonderzoek naar restitutie van kunstobjecten uit publieke collecties.

Nederland is trouwens het enige land ter wereld waar een dief uiteindelijk eigenaar kan worden van wat hij gestolen heeft. Hoewel ook in andere jurisdicties de gedupeerde eigenaar na verloop van tijd zijn eigendomsrecht niet meer kan effectueren, zal het eigendomsrecht nooit overgaan op de dief.

Robin Hood

“Op een kunstbeurs verdwijnen altijd wel een of meerdere stukken,” vertelt Lubina. “Geen Rembrandts of Cézannes, maar wel degelijk waardevolle stukken. Overigens zijn niet alleen kunstbeurzen regelmatig locus delicti; galerieën, musea en niet te vergeten privéhuishoudens zijn regelmatig doelwit van dieven. Kunstroof is wereldwijd een populaire tak van sport bij het dievengilde.
Gek genoeg hangt er zelfs een zweem van heroïek omheen. Iets Robin Hood-achtigs. Tientallen speelfilms zijn er gemaakt over spectaculaire verdwijningen van topkunst. Stukken die terechtkomen bij excentrieke verzamelaars en voorgoed onderduiken. Of die voor miljoenen losgeld terugbezorgd worden. “En daar draait bij kunstroof meestal om: harde cash”, zegt Lubina. “De gentleman dief zoals Thomas Crown of Dr. No bestaat in de realiteit nauwelijks.”

Antiekmarkten

Eenmaal weer onderdeel van de markt klimmen deze schilderijen dan in etappes weer terug naar het topsegment

De meeste gestolen kunst wordt na twee of drie jaren weer de kunstmarkt ingesluisd. Uiteraard niet op beurzen zoals de Tefaf, maar juist in het lagere segment van de kunstmarkt: op antiekmarkten of in kleine veilinghuizen.
“Een dief zal een schilderij altijd weten te verzilveren, al is het maar voor een fractie van de waarde die het op de legale markt zou opbrengen. Voor je het weet ligt het ergens in de etalage. ‘Gevonden bij het opruimen van de zolder’. Eenmaal weer onderdeel van de markt klimmen deze schilderijen dan in etappes weer terug naar het topsegment van de markt en is het nog maar een kwestie van tijd wanneer ze teruggevonden worden.”