Welkom in de stedelijke agglomeratie van Mickey Mouse /reageer

Welkom in de stedelijke agglomeratie van Mickey Mouse

Disneyland Parijs, geprezen en verguisd, bron van boze boeren, aandeelhouders en medewerkers, heeft de stad Marne-la-Vallée, ten oosten van Parijs, voorgoed veranderd.

Op 12 augustus 1985 kondigde Walt Disney Productions aan om een Disneyland in Frankrijk te bouwen. Kritiek was niet van de lucht. “Het weer in Parijs is verschrikkelijk” merkte Ignacio Fuejo, staatssecretaris van toerisme in Spanje op. Spanje was de laatste concurrent van Frankrijk voor de vestiging van Disneyland. De Franse president Francois Mitterand, die zich persoonlijk had ingezet om Disney naar Frankrijk te halen, werd Mickerand genoemd door Franse Disney tegenstanders. Maar de Franse overheid had een goede reden om Disneyland in Frankrijk te willen hebben. In 1972 was de gemeente Marne-la-Vallée gevormd uit een groot aantal dorpen ten oosten van Parijs om zo Parijs tegenwicht te kunnen bieden. De economische ontwikkeling in een belangrijk deel van deze uitgestrekte gemeente was in de jaren 80 echter zo goed als niet bestaand en de werkloosheid was hoog. De regio had een impuls nodig.

Disneyland Resort Paris 2007De komst van Disney en de daarbij beloofde banen, gaf die impuls. De bouw ging zo voorspoedig als verwacht mag worden van een dergelijk project. Met een investering van 4 miljard dollar was het na de kanaaltunnel het grootse bouwproject in Europa. Behalve een pretpark werd er ook een uitgaancentrum, zes hotels, een bungalowpark en een golfbaan gebouwd. Disneyland Resort Paris (DLRP), zoals het nu heet, heeft een eigen RER station en kreeg in 1994 een eigen TGV station.

En toen ging het mis

Het resort had bij opening al 7.000 hotelkamers. En toen ging het mis. Europeanen zijn dol op Disney en op Disneyland en bezochten het park in grote aantallen. In de acht maanden van 1992 dat het park open was ontving het 8,4 miljoen bezoekers. Maar dit waren dagjesmensen. Disneyland was gebouwd voor mensen die daar vakantie gingen houden en dus in de hotels zouden verblijven.
Het park zat vol, maar de hotels bleven leeg. Dit had een enorme impact op het bedrijf. In de eerste winter moest Euro Disney het New Port Bay hotel gesloten houden. Dit is het grootste hotel van het resort en op dat moment het grootste hotel van Europa. Euro Disney SCA is een beursgenoteerde onderneming waar Walt Disney Company een groot belang in heeft. De bouw van Disneyland is vooral met leningen gefinancierd, Euro Disney SCA begon hierdoor met een enorme schuldenlast van 3,6 miljard dollar. Bijna één miljard dollar hiervan was tegen gunstige voorwaarden bij de Franse overheid geleend. De financiële problemen van Euro Disney SCA worden het best weergegeven in de beurskoers: op 6 november 1989 is het aandeel geïntroduceerd voor 10 euro 98, nu is het aandeel nog maar 10 cent waard.

Disneyland Parken rond de wereld

Disneyland Parijs is het vierde Disney resort, zowel chronologisch als in bezoekersaantal. Disney bouwde in 1955 zijn eerste Disneyland in California. Toen het zeer succesvolle Disneyland werd omsingeld door goedkope hotels omdat Disney slechts genoeg grond had gekocht om het park en de parkeerplaats te bouwen besloot hij het groots aan te pakken.

In Florida kocht hij meer dan 8000 hectare grond om daar DisneyWorld te bouwen. DisneyWorld opende in 1971 en omvat inmiddels 4 themeparken, 2 waterparken, een uitgaansgebied een winkelgebied en vele hotels.

In 1983 opende Tokyo Disneyland. Tokyo Disneyland is geen eigendom van de Walt Disney Company maar gebouwd door de Oriental Land Company onder licentie van Disney. Tokyo omvat inmidels twee themaparken en een aantal hotels.
Disneyland Parijs opende op 12 april 1992 en viert dus dit jaar haar 15 jarig bestaan. Onderdeel van de openingsfeesten was het slaan van de eerste paal voor het tweede park, de Disney MGM Studios Europe. Door de slechte financiële start is dit park er nooit gekomen. Op 16 maart 2002 opende uiteindelijk wel een tweede park: het Walt Disney Studios park.

Het meest recente Disney resort staat in Hong Kong. Op 12 september 2005 opende Disneyland Resort Hong Kong. Dit park heeft net als Parijs bij de start te maken met culturele aanpassingsproblemen en tegenvallende bezoekersinkomsten.

Slaperige dorpjes

Maar er zit nog een hele andere kant aan Disneyland. Disneyland ligt in het gebied Val d’Europe van de gemeente Marne-la-Vallée. Dit gebied omvat de kernen Bailly-Romainvilliers, Chessy, Coupvray, Magny-le-Hongre en Serris. Dit waren ooit kleine slaperige dorpjes te midden van de bietenvelden. Nu ligt midden tussen deze dorpjes Disneyland en is dit een van de meest dynamische stedelijke ontwikkelingsgebieden in Europa.
Val d’Europe is een Syndicat d’agglomération nouvelle ook wel een SAN genoemd. De SAN Val d’Europe is een publiek private samenwerking tussen de Franse overheden en Euro Disney SCA. Deze publiek private samenwerking is op 24 maart 1987 begonnen en bestaat nu dus bijna 20 jaar. Het is een unieke samenwerking, nergens in Frankrijk heeft een private partij zo’n grote invloed op de stedelijke ontwikkeling.

De stedelijke ontwikkeling is dankzij de vestiging van DLRP heel anders verlopen dan vergelijkbare ontwikkelingen in Nederland.
Uitbreiding van de huisvesting werd in eerste instantie in de bestaande kernen gerealiseerd. Hierbij ging het vooral om huisvesting van Disneyland employees. Bij Disneyland werken ongeveer 12.000 mensen direct, in totaal danken bijna 50.000 mensen hun baan aan het park. De nieuwbouw huisvesting varieert van vrijstaande woningen tot woonkazernes. Voor de vele buitenlandse tijdelijke werknemers, waaronder veel studenten uit Nederland maar in totaal zijn meer dan 100 nationaliteiten vertegenwoordigd, zijn studenthuisachtige woonkazernes gebouwd.

Een echte stad

Het Val d'Europe Centre CommercialIn 2000 is de basis gelegd voor een nieuwe kern, het centre urbain, tussen de oude dorpen. Toen ging het Val d’Europe winkelcentrum open. Dit is een typisch Frans groot overdekt winkelcentrum dat makkelijk met de auto bereikbaar is en is voorzien van ruime parkeermogelijkheden. Om dit winkelcentrum heen zijn nieuwe woonwijken verrezen. Alles in een neo-traditionele bouwstijl die doet denken aan Haussmann.

Met het Centre Urbain is pas begonnen toen de infrastructuur al af was. De RER brengt je in een half uur naar Parijs. De TGV brengt je naar Londen, Brussel of Zuid-Frankrijk. Winkels en scholen zitten niet, zoals in Nederlandse nieuwbouw, in noodgebouwen maar zijn fatsoenlijk gehuisvest. Door evenementen en vereniging wordt er ook een sociale infrastructuur opgebouwd. Val d’Europe wordt in record tijd een echte stad met misschien wel meer cohesie dan menige oude stad. Naast openbaar vervoer krijgt ook de auto de ruimte. Elk appartement heeft eigen parkeerplaatsen en daarnaast is er ook een overvloed aan openbare parkeergelegenheid. Maar het belangrijkst zijn toch de voetgangers. Alles is compact gebouwd. Winkels, scholen, trein en busstation zijn bijna altijd op loopafstand.

New Urbanism

Het Centre Urbain is inmiddels een echte stadskern met de opening van het Place de Toscane, een plein geïnspireerd op het Piazza de l’Amfiteatro in Lucca, en het nieuwe Hotel de Ville, een modern vormgegeven stadhuis. Daarmee is Val d’Europe een voorbeeld geworden van New Urbanism, een trend naar stedelijke ontwikkeling op een meer menselijke schaal. Een van de meest prominente voorbeelden van New Urbanism is Celebration, een stad in Florida die ontwikkeld is door…. Disney.

Plattegrond Centre Urbain

Val d’Europe verschilt in een belangrijk opzicht van een normale stad. Sociale woningbouw bestaat er niet. Alle huizen en appartement zijn koopwoningen. Huren in Val d’Europe kan wel, het is in Frankrijk gebruikelijk voor particulieren om te beleggen in woningen door deze te kopen en te verhuren, maar niets is gesubsidieerd. Doelstelling is om een comfortabele en veilige woonomgeving te creëren. Door de soort huizen die wordt ontwikkeld en vooral ook het prijspeil van de huizen word het bepaalde groepen onmogelijk gemaakt zich in Val d’Europe te vestigen. Hoewel Val d’Europe geen gated community is heeft het door deze strategie wel trekjes van een gated community. Die opzet is niet omstreden. Val d’Europe versterkt de economische en sociale segregatie. In zekere zin is Val d’Europe de tegenhanger van de Parijse banlieues.

Het hele gebied is onder de auspiciën van de SAN, en dus ook onder toezicht van Euro Disney, ontwikkeld. Het geheel is echter verdeeld in verschillende woonblokken, met prozaïsche namen als Les Jardins Victoriens, VillaNova en Square Kensington die door verschillende projectontwikkelaars zijn ontwikkeld. Eén van die ontwikkelaars is Bouwfonds Marignan.

Groei van Val d’Europe

Tot in de jaren 80 was het huidige Val d’Europe een slaperig gebied. Tussen 1982 en nu is het aantal inwoners sterk gegroeid, met een verdubbeling elke acht jaar:
1982: 3300 inwoners
1990: 5200
1998: 11.000
2006: 21.000
Uiteindelijk zullen er meer dan 40.000 mensen in Val d’Europe wonen.

Compleet dood

Het naar Frankrijk halen van Disneyland heeft de Franse overheid veel gekost. De grond is extreem goedkoop aangeboden, de overheid heeft goedkope leningen georganiseerd die Euro Disney SCA toch niet kon terugbetalen. Maar het heeft de overheid en de gemeenschap nog veel meer opgeleverd. De regio waar Disneyland nu gevestigd is was economisch dood. Na harde klappen van de oliecrisis in de jaren 70 en het verdwijnen van de landbouw gerelateerde industrie leek er bijna geen ontwikkeling meer mogelijk. Place d'ArianeNu staat er de populairste toeristische attractie in Europa met meer dan 12 miljoen bezoekers per jaar. 50.000 mensen danken er hun baan aan. Bovendien heeft DLRP in haar 15 jarig bestaan 3,6 miljard euro aan belastinginkomsten, voornamelijk BTW, gegenereerd voor de Franse overheid. De vijf kernen behoren dankzij hun nieuwe middleclass inwoners nu ineens tot de rijkste kernen van Frankrijk.

De komst van DLRP heeft de omgeving verandert. Er is een welvarende stad met alle faciliteiten die bij een moderne stad horen, tot en met een universiteit, gebouwd. Een plek waar tienduizenden mensen leven, zowel forensen die dagelijks naar Parijs trekken als mensen die een inkomen verdienen dankzij de lokale opbloeiende economie.

Reageren via Facebook

Reacties

Over Merien ten Houten

Merien ten Houten (1971) was tien jaar geleden een van de oprichters van ilse.ilse Media is ook vandaag nog een toonaangevende internet uitgever. Merien ten Houten is nu buiten zijn eigen merien bv betrokken bij verschillende projecten.