Wie creatief is, haalt meer uit een octrooi /4 reacties

1 | Het octrooi zoals het is bedoeld

ChalkdogDe meest voor de hand liggende reden om een octrooi aan te vragen is om de vermarkting van een nieuw product te beschermen tegen concurrenten die eenzelfde product maken zonder dat ze daarvoor onderzoek hebben hoeven doen. Fabrikanten dus die een ontwerp stelen, het product namaken en vervolgens onder een andere naam op de markt brengen.
Het octrooirecht beschermt de originele uitvinder tegen namaak. Dat kan een nationaal, Europees of Amerikaans, of internationaal octrooi zijn. Dat is afhankelijk van de beoogde afzetmarkt en de hoeveelheid geld die beschikbaar is om een productidee vast te leggen. Hoe groter het beschermde gebied, hoe duurder het octrooi.
De vraag is tegenwoordig wel hoe goed een octrooi bescherming biedt tegen namaak. Volgens octrooideskundige Dick van Harte is die vraag niet relevant. “Heb je een octrooi op een product in bijvoorbeeld Nederland dan kan een ander simpelweg niet straffeloos jouw productidee op de markt brengen,” vertelt hij. “Dan stap je naar de rechter en die zal de andere fabrikant verbieden nog langer te verkopen en de rest van de opslag te vernietigen.” Van Harte noemt het voorbeeld van de Tripp Trapp stoel, een origineel meegroei-kinderstoeltje, geoctrooieerd door een Noorse fabrikant, en te koop bij Ikea. Gamma bracht in 2004 een vergelijkbaar stoeltje op de markt. “Hoewel het hier strikt genomen om een zaak van auteursrecht ging, werd in kort geding toch beslist dat Gamma zijn partij uit de schappen moest nemen,” vertelt Van Harte. “En een container met een nieuwe lading kon ongeopend terug naar China.”
Pikant in dit verhaal is dat het octrooi op de Tripp Trapp stoel voor de Noorse fabrikant al was verlopen. “Maar ondanks dat blijft namaak verboden,” aldus Van Harte.

2 | Een octrooi om te plagen

Een andere reden om een octrooi vast te leggen is te voorkomen dat een concurrent met succes een product gaat maken en verkopen, en zo een betere marktpositie verovert. Voor alle duidelijkheid, de patenthouder is in dit geval niet van plan om zelf het product te gaan maken. De opzet is er alleen voor bedoeld de concurrent in de wielen te rijden.
Een fraaie aanpak is het niet, maar volgens Dazina Veen van het Octrooicentrum Nederland is het een gangbare praktijk. Voorbeelden van deze werkwijze kent ze niet, bedrijven lopen niet te koop met hun strategieën. Zeker niet als die wat schimmig zijn.

De aanvraagprocedure

Het aanvragen van een octrooi verloopt volgens een vaste procedure.
Om voor een product octrooi aan te vragen, moet het aan een aantal eisen voldoen. Allereerst moet het een nieuw product zijn. Het product mag dus niet eerder zijn gemaakt, noch mag bekend zijn gemaakt dat het zal worden gemaakt. Een tweede eis is dat het om een innovatief product gaat. Nieuw dus in de zin dat het iets toevoegt aan bestaande kennis. De derde eis houdt in dat het product aantoonbaar moet werken.
Bij het Octrooicentrum Nederland kunnen vervolgens een informatieformulier, een tarievenlijst en een octrooiaanvraagformulier worden verkregen.
De opstelling van het totale aanvraagdocument kan zelf worden gedaan of geheel of gedeeltelijk door een octrooigemachtigde. Dat zijn juristen met hun eigen prijs.
Uit het verplichte nieuwheidonderzoek blijkt welke octrooien er zijn die lijken op de aanvraag. Via de online databanken van het Octrooicentrum Nederland een aanvrager zelf voorwerk doen, www.octrooicentrum.nl.
De octrooiaanvraag publiceert het Octrooicentrum na achttien maanden. Het octrooirecht gaat in vanaf de datum dat een aanvraag is gedaan. Binnen twaalf maanden na de indiening van een nationale octrooiaanvraag kan nog een internationaal octrooi worden aangevraagd, daarna niet meer.

3 | Octrooiaanvraag als check

Een octrooi aanvragen kan ook nuttig zijn om eens te weten te komen of je een goed product in handen hebt, los van de intentie om daar meteen iets mee te doen. Daarvoor is de gehele procedure van aanvraag wel een relatief tijdrovende en kostbare aangelegenheid (zie kader), maar kan de moeite waard zijn.
Er zit wel een risico aan deze aanpak. Anderen kunnen na de registratie van het octrooi eenvoudig zien wat het concept en bouwplan van het idee is, het Octrooicentrum Nederland publiceert alle vindingen in een publiek toegankelijke database. De vinding is zo voor alle concurrenten zichtbaar, die dus kunnen profiteren van de technische kennis, eventueel een kleine aanpassing doen en een vergelijkbaar product in de markt zetten. Zeker als gebrek aan geld de reden is om een ontwerp nog niet meteen in productie te nemen, is een octrooi op voorhand vastleggen een risico. Een alternatieve strategie in dit geval zou kunnen zijn wel een naam te deponeren, maar niet een octrooi aan te vragen.
Een bekend voorbeeld van een bedrijf dat ervoor gekozen heeft wel een merk te beschermen maar niet het product te octrooieren is Coca-Cola. Dat bedrijf heeft alles rond zijn merk gedeponeerd, behalve het octrooi op de drank. Want daarvoor zou het bedrijf de samenstelling ervan bekend moeten maken, en dat wil het niet.

4 | Het octrooi als handelswaar

Een vierde manier om een octrooi in te zetten om succesvol te ondernemen, is de productierechten te verhandelen. In dat geval beheert een bedrijf verschillende octrooien die het in licentie uitgeeft aan fabrikanten of importeurs. De marges op de omzetten zijn voor de octrooihouder de inkomsten.
Het bedrijf Sentavi bijvoorbeeld heeft de Sunshower ontwikkeld, een zonnebank voor onder de douche. De vinding is beschermd, maar licenties worden uitgegeven aan anderen om het product op een andere manier in te zetten, of om door te ontwikkelen.