Zwerfafval voorkomen? Denk aan je moeder /5 reacties

Zwerfafval voorkomen? Denk aan je moeder

Iedereen weet dat je papier of vuilnis niet op straat hoort te gooien. Toch is vorige week alweer de zevende ‘Week van Nederland Schoon’ gehouden tegen zwerfafval. Mensen kennen de normen, maar blijkbaar houden ze zich er niet altijd aan. Hoe kan dat? Janneke Joly deed promotieonderzoek naar gedragsnormen aan de Rijksuniversiteit Groningen (RuG) en kwam tot de conclusie dat ons normbesef wordt verhoogd in ‘menselijk gemaakte omgevingen’. Oftewel, vooral andere mensen zetten ons ertoe aan op specifieke momenten een bepaalde norm belangrijk te vinden.

Stil zijn in de bibliotheek

Uit eerder onderzoek is gebleken dat normen gedrag beïnvloeden wanneer ze tijdelijk meer toegankelijk worden gemaakt in het geheugen. Joly benoemt drie manieren waarop dit bewerkstelligd kan worden: fysieke aanwezigheid, verpersoonlijkte vorm en in gedachten.
Het feit dat je stil hoort te zijn in een bibliotheek wordt bijvoorbeeld versterkt door de aanwezigheid van anderen. Wanneer je in de bibliotheek omringd bent door anderen, zul je deze norm belangrijker vinden. Maar ook de suggestie van de aanwezigheid van anderen heeft dit effect: persoonlijke spullen van iemand op een tafel sporen al aan de heersende normen na te leven.
Daarnaast kan een individueel persoon geassocieerd worden met een specifieke norm, denk bijvoorbeeld aan Sinterklaas. Kinderen zijn direct zoeter en delen meer snoepjes met anderen als zij alleen al de mijter of het grote boek van de Sint zien.

Denken aan je moeder

De derde manier van normbesefverhoging ten slotte, kan in gedachten plaatsvinden: de mentale representatie van vrienden, familie of zelfs onbekenden. Herinneringen blijken al voldoende om tot normconformerend gedrag te leiden. Kortom, alleen al het dénken aan je moeder die een hekel heeft aan zwerfafval kan voorkomen dat je het blikje op straat gooit.

Dit doet mij denken aan de term ideo-motor-gedrag, uit de cognitieve sociale psychologie. Tijdens een gesprek nemen we bijvoorbeeld vaak automatisch dezelfde houding aan als onze gesprekspartner. Maar ook denken aan een ander kan dit imitatiegedrag oproepen. Tijden een onderzoek van Bargh, Chen en Burrows (1996) werd aan proefpersonen gevraagd alles op te schrijven wat ze wisten over bejaarden. Het stereotype ‘bejaarde’ werd daarmee geactiveerd. En wat bleek? De proefpersonen liepen significant langzamer terug naar de lift na afloop van het onderzoek. Onbewust kopieerde men het gedrag dat bij de opgeroepen categorie hoorde.

Tygo Gernandt opende de ‘Week van Nederland Schoon’ vorige week in Amsterdam Oud-Zuid. Nu maar hopen dat hij voldoende associatie met dit thema oproept en dan het hele land volhangen met zijn posters, dé manier om onze straten schoon te houden!

Reageren via Facebook

Over Laura Vogels

Laura Vogels heeft haar eigen tekst- en redactiebureau Het Taallokaal en is hoofdredacteur van het magazine Marketing ResearchBase. Daarnaast draagt ze regelmatig bij aan In Feite.